Een Geshe stelt geen vragen

Als binnenkort de nationale assemblee van Bhutan weer bijeenkomt, zit er tussen de vele tientallen boeddhistische monniken en geleerden die deze plechtigheid bijwonen, een die de welluidende titel 'de lichtende God van de taal' draagt.

Gehuld in het traditionele gewaad van een Geshe (boeddhistische geleerde, jv) zal de Amsterdamse taaldeskundige dr. Sjors van Driem als enige buitenlander de officiele zitting van dit hoogste staatsorgaan van het kleine Himalaya-staatje bijwonen.

Van Driem, in het dagelijks leven werkzaam aan de universiteit van Leiden bij de vakgroep vergelijkende taalwetenschappen, heeft de laatste paar jaar een aparte band opgebouwd met dit verder voor buitenlanders vrijwel ontoegankelijke boeddhistische land.

"Het is allemaal drie jaar geleden begonnen. Via het ministerie van buitenlandse zaken kwam toen het verzoek of ik de Bhutanese regering behulpzaam wilde zijn bij het samenstellen van de grammatica van het Dzongkha de officiele taal van het land. Blijkbaar had men daar gehoord van mijn onderzoek op het gebied van de verschillende talen binnen het Chino-Tibetaans de taalgroep waartoe ook het Dzonghka behoort."

Van Driem aarzelde geen moment. "Behalve dat ik natuurlijk zeer vereerd was door de uitnodiging, bood die me ook een unieke kans Bhutan te bezoeken." Normaal is een bezoek aan dit land vrijwel onmogelijk. De regering van Bhutan, dat in de oostelijke uitlopers van de Himalaya ligt, ingeklemd tussen Tibet en India, probeert vreemde invloeden zoveel mogelijk buiten de grenzen te houden. Slechts in en om de hoofdstad Timbu bevinden zich een handjevol buitenlandse diplomaten en westerse ontwikkelingswerkers. Per jaar mogen er niet meer dan duizend toeristen het land bezoeken, die dan nog eens elk 260 dollar per dag moeten uitgeven. Sommige delen van het land zijn zelfs helemaal verboden voor buitenlanders.

Dzonghka

Maar van al die restricties merkt Sjors van Driem niets. "In het begin waren er nog wel enige beperkingen, maar sinds ik officieel ben benoemd in de rijkscommissie voor de bevordering van het Dzonghka en mij de daarbij behorende titel van Geshe werd verleend, mag ik overal in Bhutan vrij rondreizen en zelfs in de Dzongs (staatskloosters) overnachten."

In Bhutan, waar het boeddhisme niet alleen officieel staatsgodsdienst is, maar waar vrijwel alles in het dagelijks leven verbonden is met het geloof, betekende de benoeming van Van Driem tegelijkertijd zijn opname in de religieuze structuur van dit land. Ter gelegenheid daarvan werden dagenlange religieuze ceremonien gehouden. En ook kreeg hij toen een nieuwe, religieus genspireerde naam. "Officieel heet ik in Bhutan 'de lichtende God van de taal'. Een mooie sprookjesachtige titel die helemaal past in de traditie van het Lamastische boeddhisme."

"Omdat ik bezig ben met taal, en filologie traditioneel tot een van de takken van wetenschap behoort waarmee boeddhistische geleerden zich bezighouden, kennen de meeste Bhutanezen mij dezelfde religieuze status toe als hun eigen geleerden" , aldus Van Driem.

Het ceremoniele gewaad, behorend bij zijn nieuwe status, bestaat uit een groen-rood gestreept jack en dito broek. Behalve voordelen heeft zo'n hoge geestelijke rang ook nadelen. Zo dragen alle mensen die hem komen opzoeken, een ceremoniele witte sjerp om hun lichaam. Ze buigen voortdurend voor hem, kijken hem niet recht aan en als ze hem toespreken, houden ze uit eerbied voor de grote geleerde, hun hand voor hun mond. "Aan al die eerbied en aandacht wen je snel, maar het lastigste voor mij is dat ik nauwelijks meer vragen kan stellen" , zegt Van Driem. "Een geleerde stelt namelijk geen vragen en zeker niet van die domme vragen die ik nog wel eens wilde stellen. Een Geshe beantwoordt alleen vragen."

Boeddha

Al vanaf zijn jeugd heeft Van Driem zich in oosterse godsdiensten verdiept en hij beschouwt zichzelf ook al jaren als aanhanger van de leer van Boeddha. "Dat heeft mijn functioneren in Bhutan natuurlijk wel vergemakkelijkt. Want men verwacht dat ik uit hoofde van mijn functie bepaalde religieuze processies en vieringen bijwoon. Soms vraagt men mij dan ook de voorgeschreven rituele handelingen te verrichten. Dan is het wel handig als je weet waar het allemaal over gaat" , vindt Geshe Van Driem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden