Een gefolterd brein is juist helemaal niet te vertrouwen

Martelen werkt niet. Neurologisch onderzoek wijst uit dat een gevangene die wordt gemarteld juist niet de ware toedracht vertelt.

De martelaren van Guantanamo Bay pareerden alle ethische protesten met één krachtig argument: dankzij hun manier van ondervragen kwam de waarheid boven tafel en werden levens gered.

Vergeet het maar, beweert de Ierse hersenwetenschapper Shane O’Mara: al het neurologisch onderzoek wijst erop dat een gefolterde gevangene juist niet de ware toedracht onthult.

De martelpraktijken zijn gebaseerd op een soort psychologie van de koude grond, betoogt O’Mara in het vakblad Trends in Cognitive Science. Het idee is dat als je een gevangene maar lang genoeg kwelt, pijnigt of bang maakt, hij de informatie die hij eigenlijk geheim wilde houden alsnog zal prijsgeven.

Maar zo werkt het brein niet. Door de martelingen maakt het lichaam stresshormonen aan die het slachtoffer extra alert moeten maken. Op de lange duur verstoren de hormonen de huishouding in de hersenen waardoor er met name van alles misgaat bij het opslaan en ophalen van herinneringen.

O’Mara: „De gevangene gaat bijvoorbeeld denken dat hij de zaken die de bewaarders tijdens de ondervragingen hebben aangedragen, zelf heeft meegemaakt.”

Een tweede denkfout is dat de gevangene de waarheid zou vertellen om het martelen te stoppen.

„Nee”, zegt de Ierse wetenschapper, „de gevangene legt het martelen stil door te praten. Dat is wat anders.”

En evengoed zijn de martelaars niet op de waarheid uit, maar op enigerlei informatie zodat zij met hun werk kunnen stoppen.

„Op een enkele psychopaat na vinden mensen het heel belastend om iemand anders te martelen. Het feit dat de gevangene gaat praten, geeft de bewaarder het prettige excuus om te stoppen met folteren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden