recensie

Een gedegen slotakkoord van de menselijke beschaving

null Beeld rv
Beeld rv

Een regengordijn van grijs zand vormt heuvels in een apocalyptisch maanlandschap. Langzaam verdwijnen de vier acteurs en de pianist, met krankzinnige vilten maskerhelmen op hun hoofd, onder het zand. Ze hebben nog een enkele absurde tekstflard voor ons in petto, maar dan is het over en uit.

De acteurs blijven onder dat zand bedolven, ze nemen zelfs geen applaus in ontvangst. Met dat sterke beeld eindigt 'Conversations (at the end of the world)' van Het Zuidelijk Toneel in regie van Kris Verdonck. Zoals de titel al aangeeft, een voorstelling over de eindtijd, het slot-akkoord van de menselijke beschaving.

Dat is niet gemakkelijk verteerbaar, al heeft Verdonck er veel aan gedaan om het licht te houden. Door de teksten bijvoorbeeld: losse fragmenten of ultrakorte verhalen ('conversaties') uit het werk van de absurdistische Russische schrijver Daniil Charms (1905-1942). De acteurs doden er de hun resterende tijd mee, keuvelen wat als in de wachtkamer van de tandarts. Geestig en nihilistisch: een verhandeling dat krekels de trouwste echtgenoten zijn, een ontboezeming dat iemand als kaviaar is geboren en meer idioots. Maar het einde is onafwendbaar en er vallen dan ook dodelijke stiltes. Die duren net iets te lang en worden ongemakkelijk, wat de volgende bizarre verhandeling of plotloze bespiegeling in een andere, contemplatieve context zet.

Dan ontspint er zich ook een rode draad in dat richtingloze tekstgeweld: het gaat over tijd en natuur, werkelijkheid en illusie, 'zijn' en nietig zijn. Kortom: zie de mens. De acteurs zijn uitstekend op dreef, vooral Jan Steen jongleert met zijn tekst alsof het niets is en heeft de lach aan zijn kont hangen. De inzet van een pianist (Marino Formenti) is een troef; hij vertolkt het slotakkoord letterlijk en zet daarmee ook de toon - van vrolijke jarendertig -revuemuziek naar atonale bombast. Die richting heeft de voorstelling ook hard nodig, want hoe goed de teksten gaandeweg diepere lagen prijsgeven, er is geen onderlinge samenhang. Dat maakt op den duur onverschillig, al kunnen de acteurs opeens verrassend uit de hoek komen met een rondedansje.

Aan de andere kant werkt Verdoncks abstracte benadering, zonder drammerige of voor de hand liggende actuele verwijzingen, ook best goed. Met rake referenties naar het dadaïsme in aankleding en scenografie (dat gekke dansje, de vilten maskers) krijgt dit voorportaal van het naderende einde ook iets vrolijks en positiefs. De laag as waaronder we onherroepelijk zullen verdwijnen is de humuslaag voor iets nieuws.

Het theaterstuk Conversations (at the end of the world) wordt opgevoerd door Het Zuidelijk Toneel en is beoordeeld met drie sterren (***).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden