Een geboren techneut

Gerrit Zwik 1928-2014

Hij durfde op iedereen af te stappen. En hij was zo volhardend dat hij zijn ideeën meestal verwezenlijkt kreeg.

Jarenlang liep hij op straat met een rollator die hij helemaal niet nodig had. Hij wilde ervaren welke obstakels hij tegen zou komen. Vaak sprak hij anderen met een rollator aan. Of de maat wel goed was? Of de remmen het deden? Na het gesprekje overhandigde hij zijn kaartje: Gerrit Zwik, ouderenadviseur.

Die functie had hij zelf bedacht en zijn taken had hij zichzelf opgelegd. Overal waar hij kwam speurde hij naar belemmeringen en andere ongemakken voor invaliden. Daar was hij bekend om - en in ambtelijke kringen berucht - in zijn woonplaats Uithoorn, ten zuiden van Amsterdam. Zo sloot hij zich eens op in de invaliden-wc van het gemeentehuis, trok aan het alarmkoord en bonsde op de deur, maar pas na anderhalf uur kwam er hulp. De gemeente beloofde beterschap, maar Gerrit geloofde dat pas toen hij zich een tweede keer opsloot en er wel iemand kwam opdagen.

Bij tekortkomingen aan de voorzieningen, wist hij zelf vaak een technische oplossing te bedenken. Want hij was een geboren techneut.

Als eerste van zeven zonen van een ongeschoolde fabrieksarbeider in Winschoten stevende hij als jongen ook af op een baan in de industrie van Oost-Groningen. Gerrit ging naar de ambachtsschool, waar hij smeden en bankwerken leerde. Hij kreeg er een baan mee bij de Noord-Nederlandsche Machinefabriek. Daar viel het op dat hij technische tekeningen goed kon lezen, zo goed dat hij op de tekenkamer kwam te werken. Hij volgde een zware schriftelijke cursus technisch tekenen bij het PBNA in Arnhem. Zijn baas in de tekenkamer was onder de indruk: er zit meer in jou, zei hij, je moet solliciteren bij vliegtuigfabriek Fokker. En Gerrit werd daar op z'n 27ste aangenomen.

Dat betekende emigratie naar het westen van het land. Gerrit ging naar Amsterdam. Zijn moeder vond het vreselijk, ze vreesde het ergste van die zedenloze omgeving en bovendien was ze ervan overtuigd dat een geboren dubbeltje nooit een kwartje wordt. Tot overmaat van ramp ging haar tweede zoon twee weken later naar Rotterdam voor een baan bij de spoorwegen.

Toen Gerrit in 1955 in Amsterdam aankwam, was Fokker weer in opkomst. De F-27 Friendship, een propellervliegtuig, had net zijn eerste vlucht gemaakt. Gerrit zou op de tekenkamer vooral werken aan een straalvliegtuig, de F-28 Fellowship, dat in 1967 zijn luchtdoop zou beleven.

In een tijd dat computers zeldzaam waren, moest elk onderdeel met de hand worden getekend. Gerrit was een van de honderden tekenaars bij Fokker op Schiphol-Oost. Hij werkte vooral aan de vleugel.

Maar hij liet zich niet inperken. Als hij op andere punten iets zag wat beter kon, dan ging hij erop af. Toen de ideeënbus werd ingevoerd, zat er altijd wel een suggestie van Gerrit in. Als zijn idee afgewezen werd, liet hij zich niet makkelijk afschepen. Hij volhardde en hij belaagde de verantwoordelijken. Menigeen sloeg schielijk de hoek om als Gerrit in de buurt kwam.

Als actief lid van de Industriebond CNV werd hij in de ondernemingsraad gekozen en later ook in de centrale ondernemingsraad die alle Fokker-vestigingen omvatte. Gerrit was steeds minder te vinden op zijn werkplek aan de tekentafel. Hij zwierf door de gangen van Fokker en sprak iedereen aan die hij nodig had voor zijn ideeën en kwesties. En voor hulp aan gehandicapten. Wie een auto had, kon er zeker van zijn dat Gerrit hem vroeg om mee te doen aan vakanties voor minder validen.

Kosthuis
Met die zorg voor minder validen had hij kennisgemaakt in de hervormde kerk. Toen hij vers uit Winschoten kwam, vond hij een kosthuis in Amsterdam-Zuid bij een gezin dat actief was in de Willem de Zwijgerkerk in de Stadionbuurt. Gerrit vond de jeugddiensten prachtig, zoiets had hij nooit meegemaakt. Hij werd jeugdouderling en zette een 'huiskamer' op voor kamerbewoners. Dat werd een succes en er is menig huwelijk uit voortgekomen.

Gerrit zelf bleef vrijgezel. Hij heeft weleens een vriendin gehad, maar toen hij een weekje naar zijn moeder in Winschoten ging, merkte hij dat hij zijn vriendin helemaal niet miste. "Dan zit het niet goed", besloot moeder. En daar is het bij gebleven.

Als zijn liefde en energie stak hij in het werk, zijn vriendenkring en het vrijwilligerswerk. Hij zorgde voor het vervoer van ouderen en gehandicapten naar een vakantiehuis in Driebergen en later Helvoirt. Bij Fokker wist hij steeds een vrachtwagen los te praten voor het zware werk. In de fabriek liet hij afgekeurde veiligheidsriemen aanpassen voor mensen in een rolstoel. Overal had hij een oplossing voor.

Nadat hij twaalf jaar bij zijn hospita had gewoond, bood Fokker hem een huurflatje aan in Uithoorn. Boven een garage had hij een woonkamer met een schuifdeur waarachter een eenpersoonsbed paste, en een keukentje. Hij noemde het zijn kabouterhuisje en hij was er dik tevreden mee.

Kinderen uit de buurt nodigde hij uit voor spelletjes en pannekoekenbakken. Dat leidde tot wat argwaan over die man alleen, maar dat kwam al gauw goed.

Op zijn werk was de tekenkamer hem liever kwijt, Gerrit was er toch nauwelijks. De afdeling kwaliteitsbeheer wist wel raad met hem. Hij had immers ideeën genoeg en hij durfde op iedereen af te stappen. En hij was volhardend genoeg om behoudende technici om te praten. Zoals met zijn voorstel om bij elk vliegtuig een handboek mee te geven met de diagrammen van de bekabeling. Dat bleek een groot project te zijn, dat hij eigenhandig uitvoerde en waarop hij later trots zou terugkijken.

Met Fokker ging het minder. Gerrit had het niet begrepen op de nieuwe baas, Frans Swarttouw uit de Rotterdamse haven. In de ondernemingsraad stond Gerrit vaak met zijn wijsvinger te zwaaien terwijl hij riep: 'Nee, meneer Swarttouw, zo zit het helemáál niet'.

Asielzoekers
Toen Fokker failliet ging, was Gerrit al met pensioen, maar het gaf hem wel een knauw. Ook kwam er de klad in de vakanties voor gehandicapten toen de Amsterdamse hervormde diaconie meer geld aan asielzoekers uitgaf.

Gerrit ging op eigen houtje verder en ontwikkelde zich tot de 'ouderenadviseur' die stad en land afspeurt naar hindernissen voor minder validen. Als hij elders in het land op bezoek was bij familie en vrienden, hield hij zijn ogen open. Bij een lastige halte wachtte hij op de bus om de chauffeur een boodschap mee te geven voor diens baas.

Thuis in Uithoorn schreef hij zich de vingers blauw aan brieven in blokschrift aan de gemeente en andere instanties. Hij gaf kapitalen uit aan kopieën. Wie met hem in gesprek raakte, kreeg al gauw zo'n brief in handen gedrukt.

Voor zichzelf gaf hij weinig uit. Hij had zelf een dieet ontwikkeld zodat hij als suikerpatiënt niet langer hoefde te spuiten, en dat bereidde hij altijd zelf. Hij was gehecht aan zijn flatje. Maar het werd de laatste tijd wel lastiger om de stenen buitentrap naar zijn voordeur te nemen. Met zorg en maaltijden van buiten hield hij het vol. Tot hij door zijn benen zakte een jaar geleden. Toen had hij echt een rollator nodig. "Ik heb een mooi leven gehad", zei hij, "maar dit laatste stukje vind ik heel moeilijk." Het ergste vond hij dat hij zijn kabouterhuisje moest verlaten. Een jaar woonde hij in een zorgcentrum. Daar overleed hij in zijn slaap.

Een paar weken later kreeg Uithoorn als eerste Nederlandse gemeente een certificaat van toegankelijkheid voor gehandicapten. Het certificaat werd aan hem opgedragen. Uithoorn was Zwik-proof geworden.

Gerrit Derk Zwik werd geboren op 24 maart 1928 in Heiligerlee. Hij stierf op 2 januari 2014 in Uithoorn.

tekst

Gerrit was een van de honderden tekenaars bij Fokker op Schiphol-Oost. Hij werkte vooral aan de vleugel.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden