Een gave voor het groteske

Cultregisseur en campfenomeen John Waters zei in 2012: "Fassbinder stierf, dus gaf God ons Ulrich Seidl." Dat was naar aanleiding van Seidls 'Paradies'-trilogie. Net als Fassbinder heeft regisseur Seidl inderdaad dezelfde neiging om de bizarre obsessies en wederzijdse exploitatie van z'n landgenoten met een uitgestreken gezicht te portretteren. Fassbinder deed het in Duitsland, Seidl doet het in Oostenrijk. Maar nog nooit zo expliciet als in 'Im Keller', Seidls nieuwe documentaire over wat Oostenrijkers na het avondeten allemaal in hun kelder uitspoken.

Over de niet altijd even spraakzame Seidl was vorig jaar op documentairefestival Idfa het portret 'Ulrich Seidl, A Director at Work' te zien. Over het geheel genomen een tamelijk slappe documentaire omdat regisseur Constantin Wulff niet doorvraagt als het er op aankomt, maar er zit wel een dubbelinterview in met Seidl en zijn partner Veronika Franz, met wie hij z'n films al jaren produceert, en soms ook schrijft. Het geeft een zeldzaam inkijkje in Seidls persoonlijkheid, want daarin vertelt ze over zijn affiniteit met arbeiders die zichzelf ongegeneerd zouden blootgeven, tegenover de preutse bourgeoisie die daarop neerkijkt.

Met de mensen die zijn films tot bioscoopsuccessen hebben gemaakt, voelt Seidl volgens haar minder affiniteit. Dat heeft iets hypocriets, want Seidls films zijn bepaald niet altijd vleiende portretten. Zie zijn fictiedebuut 'Hundstage' uit 2001, met die legendarische scène waarin iemand met de Oostenrijkse vlag tussen zijn billen geklemd het nationale volkslied zingt. En wat als de mensen die hij portretteert niet zover willen gaan? 'Dan kunnen ze vertrekken', aldus de 62-jarige regisseur. 'Het is geen democratie.' Acteurs die zich geremd voelen 'moeten de stok krijgen, want als ze zich inhouden dan werkt het niet.' Het is duidelijk wie de baas is op de set.

In commentaren is hij een cynicus, misantroop, voyeur, pornograaf en pessimist genoemd, iets wat hij op zijn website graag vermeldt, maar volgens Seidl begrijpen die schrijvers hem niet. Hij ziet zichzelf als een antropoloog die registreert wat er toch al is, ook al grijpt hij zelfs in z'n documentaires soms behoorlijk in. Zo is de plumeau in de kleuren van de Duitse vlag waarmee in 'Im Keller' een portret van Hitler wordt afgestoft door hem zelf gekocht. Toch zullen zijn films elke keer weer voor felle reacties zorgen, want Seidl heeft een feilloze neus voor controverse en een gave voor het groteske.

Al heeft hij geen behoefte aan nazi-parafernalia of modeltreinen in de kelder, zoals de mannen in zijn documentaire. Seidl heeft genoeg aan zijn 300 jaar oude wijnkelder, vertelde hij aan een Britse krant. Met genoeg drank om al die kleurrijke hobby's van z'n landgenoten even te vergeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden