Een gat op rechts maar ook op links

Aanhangers van Rita Verdonk in de VVD voeren aan dat zij 'het gat op rechts' kan afdekken en daarom een stemmentrekker zal zijn. Maar waar is dat gat?

De uitslag van de raadsverkiezingen, met grote winst voor PvdA en SP, wijst eerder op een 'gat op links'. Ook in opinie-onderzoeken keren de kiezers zich af van CDA, VVD en D66 en wenden zij zich naar 'links'. De peilingen wijzen uit dat een ruime meerderheid nu achter PvdA, SP en GroenLinks staat.

Kandidaat-lijsttrekker Mark Rutte lijkt beter dan Verdonk in staat deze beweging van de kiezers in het voordeel van de VVD te keren. De grote verkiezingswinst van de oppositiepartijen duidt op een uitspraak van de kiezers voor gematigdheid en normalisering van de gepolariseerde verhoudingen. Verdonk zoekt haar kracht juist in autoritair leiderschap en het aanzetten van tegenstellingen, met allochtonen en met politieke tegenstanders. Zo diskwalificeerde zij gisteren voor de EO-radio zowel de allochtone kiezers van de PvdA als die partij zelf. Beiden schrikken volgens haar terug voor de plichten die de inburgering met zich meebrengt en vluchten in risicomijdend gedrag.

Het verschil met kandidaat-lijsttrekker Mark Rutte komt tot uitdrukking in de waardering van de vrijheid van onderwijs. Verdonk is voor afschaffing van het recht scholen op basis van een levensovertuiging te stichten. Rutte meent dat de onderwijsvrijheid een fundamenteel liberaal beginsel is. Het doet volgens hem recht aan het particulier initiatief en aan de pluriformiteit van de samenleving. Een keuze voor Verdonk als lijsttrekker kan liberalen die zich in deze visie vinden van de VVD vervreemden.

Het fenomeen van het gat op rechts deed in politieke analyses zijn intrede na de grote overwinning van de lijst-Fortuyn in 2002. Ook toen viel op dat beeld wat af te dingen. Getuige het grote verlies van zowel VVD als PvdA trokken de fortuynisten aan beide kanten van het politieke krachtenveld kiezers. Van de ineenstorting van de LPF een jaar later profiteerde vooral de PvdA. De VVD won geen zetel terug.

Ook de radicalisering van de VVD in het integratiedebat bracht de kiezers niet terug. Zeker na de moord op de cineast Van Gogh wedijveren de liberalen en het kamerlid Geert Wilders om wie het luidst de angst voor de islam een stem geeft. Bij de raadsverkiezingen boekte de VVD met dat geluid geen electorale winst en ook Wilders blijft in de peilingen hangen op een handjevol zetels.

Het is dus de vraag hoe groot dat gat op rechts werkelijk is. Met een keuze voor Verdonk kan de VVD het risico lopen een gat op links te slaan dat wellicht groter is dan het lek aan de andere kant.

De eerste peilingen van het tv-programma Twee Vandaag bevestigden gisteravond dat beeld. Deze gaven aan dat de VVD met Verdonk als lijsttrekker op minder zetels kan rekenen dan met Rutte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden