Een Fries gehucht met 67 inwoners aansluiten op de riolering kost de gemeente 27 miljoen

LEEUWARDEN - “Ze zijn hier allemaal al geweest, mijn collega-boeren. Zij wachten af, maar ik weet zeker dat dit gaat werken.”

Boer Herre Heeres uit het Friese Hieslum is ervan overtuigd dat zijn helofytenfilter succesvol is. Via een rietveld wordt door een combinatie van zuurstof en bacteriën het melkspoelwater van de melktanken en het huishoudelijk afvalwater gefilterd. Het resultaat lijkt verbluffend goed en vooral goedkoop, doordat aansluiting op het rioolnet zo kan worden voorkomen. Het alsdus gefilterde water kan zelfs weer worden gebruikt als drinkwater voor de koeien van boer Heeres.

“Wij mogen ons melkspoelwater sinds een jaar niet meer op het oppervlaktewater lozen. Opslag is praktisch gezien moeilijk te regelen en erg kostbaar. Deze rietplantjes lijken voor mij dè oplossing te zijn.”

Hieslum ligt in de gemeente Wûnseradiel en heeft welgeteld 67 inwoners. De gemeente heeft naast dit gehucht nog vele van deze kleine kernen. Om ieder huishouden op de riolering aan te sluiten zou de gemeente 27 miljoen gulden kosten, wat niet haalbaar is. Voor heel Friesland met zijn vele plattelandsgemeenten loopt het bedrag op tot 300 miljoen.

“Wij vinden als Waterschap Friesland dat het in deze tijd niet meer kan om huishoudelijk afvalwater en melkspoelwater van de boeren op het oppervlaktewater te lozen. Daarom moet er een andere oplossing komen. Dit moerasplanten (helofyten) filter-project lijkt een goede oplossing in plaats van de aanleg van dure riolering”, meent Lucas-Jan Hooykaas, beleidsmedewerker van Waterschap Friesland.

Samen met vijf gemeenten, de stichting Katalysator van de landbouworganisatie FLTO en zeven geselecteerde melkveehouders is een project opgezet met vijf helofytenfilters. Volgens Hooykaas is dit een voorbeeldproject. “De samenwerking van een aantal organisaties maakt dat wij veel kunnen leren van de aangelegde helofytenfilters. Met de kennisbundeling kunnen we over een jaar of twee kijken of deze helofytenfilters riolering kunnen voorkomen.”

Achter het huis van boer Heeres ligt een stukje land van ongeveer twintig meter lang en een meter of vier breed. Voor dit stukje land liggen twee putdeksels. Heeres: “Onder één van deze putdeksels ligt een reservoir waar al het vuile water wordt opgevangen. Openmaken is niet aan te raden want het stinkt ontzettend. Vanuit het reservoir wordt het vieze water het rietveld ingepompt. Doordat de rietplanten heel veel zuurstof doorlaten, worden bacteriën in de grond geactiveerd. Deze bacteriën zorgen er in principe voor dat het water wordt schoongemaakt. Vooral fosfaten en stikstof worden door de bacteriën opgegeten. Dat schoonmaken gebeurt in vier fasen en uiteindelijk stroomt het schone water de laatste put in.”

In eerste instantie was de bedoeling dat het schoongemaakte water op het oppervlaktewater zou worden geloosd, maar proeven wijzen uit dat het water zo schoon is, dat koeien het ook zouden kunnen drinken. Een bijkomend voordeel voor de boeren. “Mijn waterrekening ligt per jaar rond de 6 000 gulden. Dat water wordt vooral gebruikt voor drinkwater van de beesten in de winter en het schoonmaken van de stallen. Dat zou nu voor het grootste gedeelte niet meer hoeven.”

Een ander voordeel van de helofytenfilter is dat de aanschafkosten in verhouding zeer laag zijn. Voor het gehele project is door de gezamenlijke organisaties ruim 300 000 gulden uitgetrokken, waar ook de onderzoekskosten nog in zijn opgenomen. Volgens Hooykaas relatief een laag bedrag. “Het aanleggen van het rietveld van boer Heeres kostte 38 000 gulden. In vergelijking met de andere velden zelfs vrij duur, omdat de boerderij op veerkrachtige veengrond staat. Speciale aanpassingen waren daar dus nodig. Maar het mooie is dat het systeem nu verder zijn werk doet en dat daar geen mensenhanden meer aan te pas komen. Het is ook jarenlang niet nodig om bepaalde elementen te vervangen. De natuur kan nu gewoon haar gang gaan. Milieuvriendelijker kan het natuurlijk niet.”

Aan de proef zit nog wel een aantal haken en ogen. Voor het melkspoelwater van de melktanks lijken geen problemen meer te bestaan, maar bij het huishoudelijk afvalwater moet er wel rekening met het gebruik van schoonmaakmiddelen worden gehouden.

“Wij kunnen natuurlijk geen chloor of andere moeilijk afbreekbare stoffen gebruiken. In de zomer run ik naast de boerderij ook nog een mini-camping. Ik moet volgend seizoen mijn gasten gaan opvoeden in het gebruik van schoonmaakmiddelen. Mijn rietveldje heeft dus een dubbel effect. Schoon water en bewuster omgaan met de middelen die gebruikt worden. Dat lijken mij alleen maar voordelen.”

Een jaar geleden berichtte Trouw dat in Boxtel ook een proef met een moerasplantenfilter werd genomen. In het Brabantse poogt Sietz Leeflang van De Twaalf Ambachten al vele jaren belangstelling voor dit reinigingssysteem te wekken. Zijn argumenten zijn dezelfde als die nu in het Friese worden gebruikt: de onbetaalbaarheid van een aansluiting op de riolering voor een afgelegen woning of boerderij en het niet (meer) ongezuiverd mogen lozen op het oppervlaktewater.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden