'Eén foute beslissing kan een bouwbedrijf al de das omdoen'

amsterdam – „Bouwbedrijven maken elkaar kapot.” Ben Bleumer, regiobestuurder van FNV Bouw, ziet met afgrijzen aan hoe bouwondernemingen op jacht naar het schaarse werk zelfs onder de kostprijs aan de gang gaan. Maar ook dat eredivisiespelers als bouwbedrijf Heijmans hun neus niet meer ophalen voor klusjes als het bouwen van een stuk of tien huizen, en zo de kleinere spelers uit de markt drukken.

Twee ’middenmoters’ gingen deze week kopje onder. Midreth uit Mijdrecht (125 werknemers), bouwer van het nieuwe Stedelijk Museum in Amsterdam, werd maandag failliet verklaard; Heddes uit Hoorn (325 mensen op de loonlijst) volgde gisteren. Ze vormen een treffende illustratie dat de crisis in de bouw nog lang niet voorbij is. Vanwege – het bekende verhaal – de lange looptijd van bouwprojecten. De in de gouden jaren bedachte plannen worden nu uitgevoerd, of zijn geschrapt. En door de economische malaise blijven nieuwe opdrachten uit.

Daar hebben alle bouwbedrijven last van. Bij de bedrijven die het niet redden, is doorgaans meer aan de hand. „Gewoonlijk is er wel een aanleiding”, zegt Sander Kuijpers, sectormanager bouw en vastgoed van de Rabobank. „Een of twee projecten in de problemen, of een enkele foute beslissing, kunnen een bedrijf in deze moeilijke tijd de das omdoen.”

Dergelijke aanleidingen lijken niet moeilijk aan te wijzen. Heddes bouwde de toneeltoren van de schouwburg in Hoorn die in 2001 instortte; de gemeente heeft nog een miljoenenclaim bij het bedrijf uitstaan. Midreth moest de bouw van het nieuwe museum van Dirk Scheringa noodgedwongen stilleggen toen diens DSB-bank omviel, en kwam daardoor vorig jaar al in de problemen. Eerder, in 2009, ging Hillen & Roosen over de kop, de bouwer van het Amsterdamse Bos en Lommerplein dat in 2005 hals over kop werd ontruimd wegens instortingsgevaar.

Sommige bedrijven waren er op tijd bij. Zo schrapte Heijmans, na een verlies van 43 miljoen euro in de eerste helft van 2009, liefst 1500 banen, waarna het de goede kant opging. Dura Vermeer en Ballast Nedam haalden de bezem door hun personeelsbestand. Heddes en Midreth saneerden ook: respectievelijk 70 en 50 werknemers raakten hun baan kwijt. Midreth kreeg bovendien in oktober nog een miljoeneninjectie van enkele investeerders, waaronder bedrijfsmakelaar Cor van Zadelhoff en de Rabobank. Voor beide laatste bedrijven waren deze reddingsoperaties niet genoeg.

„De genadestoot wordt gegeven door de banken. En dat terwijl die zelf met miljardensteun overeind gehouden zijn”, zegt John Kerstens, voorzitter van FNV Bouw. „Zo zien de bouwvakkers dat.” Zijn collega Bleumer vult aan dat de banken meer eisen stellen voor ze krediet verlenen aan bouwbedrijven. „En als vervolgens de toeleveranciers ook nog eens voorschotten gaan vragen, dan beland je in een neerwaartse spiraal.”

Vertillen relatief kleine bedrijven zich niet ook aan te grote projecten? Kuijpers zegt het diplomatiek: „We letten erop dat projecten passen bij omvang en ervaring. Maar dat zouden opdrachtgevers ook moeten doen. In de praktijk ligt de nadruk bij aanbesteding te veel op prijs.”

Veel bedrijven zijn dan ook aan het stunten geweest om werk binnen te halen, stelt de Rabo-man. „Nu gaan de prijzen voor grondstoffen – staal, beton, hout – omhoog, net als de uurlonen. Maar de inkomsten blijven achter. Dat valt op een gegeven moment niet meer op te vangen. En het gaat nog wel even duren voor de bouwers weer projecten met gezonde winstmarges binnen kunnen halen.”

Volgens vakbondsman Bleumer moet het ergste nog komen: „De stijgende prijzen voor grondstoffen dringen pas echt door in 2012.”

Ook al sneuvelt het bedrijf, voor het werk hoeft dat niet te gelden. VolkerWessels is van plan projecten van Midreth over te nemen – let wel: niet het bedrijf zelf – inclusief een deel van het personeel.

Rond Mijdrecht en Hoorn zal de klap niettemin hard aankomen. Bedrijven als Midreth en Heddes zijn diep geworteld in de regio. Net als de onderaannemers waarmee ze samenwerken, die nu onvermijdelijk ook in de problemen komen. Maar de gemeenten wacht eveneens een financiële strop. Zo kocht Midreth in 2003 het stadion Galgenwaard in Utrecht, met een miljoenenkrediet van de gemeente, die zo de noodlijdende eredivisieclub FC Utrecht van de ondergang redde. En Hoorn moet maar afwachten of er ooit nog een cent terugkomt van de tien miljoen euro schade vanwege de omgevallen toneeltoren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden