Een fotograferende twee-eenheid

Joanna - Hervé Leger Campaign, 1995. (Trouw)

In Foam Amsterdam zijn 300 foto’s te zien van Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin uit de periode 1985-2010.

Wezens, zo’n 300 wezens, menselijke wezens wel te verstaan. De Nederlandse fotografen Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin schieten met hun camera’s zo’n 25 jaar lang ’human beings’, vooral wereldbekende wereldsterren. En dat op hun volstrekt eigen manier: ze manipuleren, voegen hun ideeën toe, bepalen hoe de fotosessie eruit zal zien.

En die wereldsterren accepteren dat, sterker nog: zij willen dolgraag door het Amsterdamse duo, dat in New York en Parijs woont en werkt, in beeld worden gebracht.

Lopend over de tentoonstelling ’Pretty Much Everything - photographs 1985 - 2010’ in het Amsterdamse Foam Fotografiemuseum raak je in de war, al die verschillende foto’s, groot, klein, zwart-wit, kleur, met de computer gemanipuleerd of wellicht helemaal clean, oud, nieuw, alles dwars door elkaar. De bezoeker wordt langs kleine gangetjes en over trappetjes geleid, als ware het museum een labyrint, en duizelt uiteindelijk van al die zo fascinerende foto’s.

In de bovenzaal treffen we Inez van Lamsweerde; eenmaal in gesprek vraagt ze wat we er van vinden. Ja, die doolhof is ook precies de bedoeling. „Je loopt als het ware door ons brein, door onze hersenhelften”, zegt ze. „De tentoonstelling is puur associatief, een reis door ons leven, een afspiegeling van al die foto’s die in onze hoofden rondspoken. Het is als een stroom van beelden, één lange zin. We hebben er bewust geen chronologische opstelling van gemaakt.”

Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin zijn al zeven jaar bezig met het maken van een boek met 666 foto’s, de tentoonstelling in het Foam met 300 werken is een eerste openbare weergave van dit levenswerk. Zo’n beetje alles, pretty much everything wordt getoond, en opvallend is dat er ondanks die grote verscheidenheid aan beelden van verschillende sterren, een eenheid bestaat in het werk. Een foto uit 1994 detoneert niet naast een werk uit 2009. Dezelfde stijl, hetzelfde gevoel is waarneembaar.

De personen die worden gefotografeerd, geven de controle uit handen, zijn niet meer de baas over zichzelf als zij zich laten portretteren door Van Lamsweerde & Matadin. Een deel van hun werkelijkheid verdwijnt, of wordt juist aangezet; ze veranderen soms in een gladde pop of in een sterk gerimpeld persoon. Ze krijgen bloemetjes in hun baard (de acteur Bill Murray) of lijntjes over hun gezicht (zangeres Björk) of verdwijnen in een wolk van rook (Clint Eastwood). De ogen blijven spreken.

Volgens Van Lamsweerde tonen de sterren in hun dagelijks leven hooguit twintig procent van hun werkelijkheid, de andere tachtig procent krijg je niet te zien. Ze laten zich graag door het Nederlandse duo fotograferen voor een of ander beroemd blad (Vogue, New York Times) omdat de beelden iets nieuws aan het door hen al zo zorgvuldig gecreëerde imago toevoegt.

Van Lamsweerde & Matadin tonen een andere Kate Moss (met baard), een andere Vanessa Redgrave (prachtig zwart-wit met hoodie, capuchontrui). „Elke foto is een projectie van ons op die andere persoon. Hoe willen wij dat die ander is”, zegt Matadin. De sterren geven de controle uit handen.

Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin zeggen nooit wie van hen beiden de foto heeft gemaakt. Als een twee-eenheid gaat het paar te werk, alles doen ze samen: leven, werken, denken, slapen. Van Lamsweerde geeft een voorbeeld: Tom Cruise kwam goed voorbereid naar de fotosessie, als routinier wist hij wat hij wilde, gewend aan de camera richtte hij zich steeds tot de fotograferende Van Lamsweerde, keek recht de lens in met zijn bekende camerablik. Maar intussen danste Matadin met zijn toestel om de twee heen, ontstonden er andere beelden dan Cruise had gewenst. En juist deze foto’s waren zo bijzonder volgens Van Lamsweerde. En Cruise zelf was al even enthousiast, de beelden waren toch net weer anders dan in de bekende andere foto-shootings.

Van Lamsweerde en Matadin begonnen in 1986 met elkaar samen te werken. Zij had in Amsterdam een opleiding gevolgd op de Rietveldacademie, hij op de modeacademie. Zij was de fotograaf, hij de stylist. In Nederland succesvol, besloten ze begin jaren negentig naar de grote wereld te vertrekken, naar New York, werden daar artist in residency. Maar New York wachtte niet op het duo. „Het was afschuwelijk”, zegt Van Lamsweerde. „Er was niets te doen. Niemand wilde ons. We namen een jaar de tijd daar om uit te vogelen wat we wilden, hebben in die tijd heel veel tv gekeken.”

Ze keerden een illusie armer terug naar Nederland. In het glossy BLVD kregen ze de gelegenheid werk te publiceren. Maar BLVD had tot wanhoop van het fotografenduo vergeten de credits (de namen) bij de foto’s te zetten. Desondanks stuurden ze het voorbeeld uit het blad naar bekende buitenlandse publicaties. Het Engelse The Face was enthousiast en besloot hun werk te tonen. En vanaf dat moment ging het razendsnel bergopwaarts. De belangstelling was enorm. In 1995 vestigden Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin zich voorgoed in New York. Grote modemerken, bekende bladen hingen aan de lijn, het Nederlandse duo ging tot de internationale fotografentop behoren.

De opdrachten stroomden binnen. En het is te begrijpen als we ’Pretty Much everything’ bekijken. Elke foto, elk beeld verdient nadere bestudering, kent een diepere laag, stemt tot nadenken. De sterren krijgen een nieuw gezicht, verdwijnen soms in een surrealistische omgeving, krijgen de lijnen van een pop, stoten af, of ontroeren, al is het alleen al met die blik van hun ogen.

De tentoonstelling begint met het werk Me Kissing Vinoodh, de filmzoen tussen Inez en Vinoodh, die de samenwerking tussen de twee symboliseert. Zonder elkaar zijn zij niet wat ze zijn, zoveel zegt het beeld. De foto geeft het antwoord, zonder de ander is ieder van het duo een verscheurd en kapot mens. Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin, een bijzonder stel, en dat zijn ze.

(Trouw)
(Trouw)
Van links naar rechts:Björk - Poisson Nageur, 2000.Anastasia, 1994.Untitled (Head I), 2008. (FOTO'S INEZ VAN LAMSWEERDE & VINOODH MATADIN)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden