fotografie

Een fotograaf is meer dan een beeldjager

David Chancellor heeft vooral jachttrofeeën, buitgemaakt door Amerikaanse hobbyjagers, als onderwerp. Beeld david chancellor rv

Tijd en afstand nemen, dat is de leidraad van het vijftiende Fotofestival Naarden. Een geslaagde editie, met een grote internationale inbreng.

Fotografie heeft een probleem. Geen nieuw probleem, toch blijft het, in deze tijd van beeldlawines, zoeken naar een oplossing. Het punt: fotografen kunnen wonderschone foto's maken van de allergrootste narigheid: hongerende kinderen prachtig uitgelicht, een milieuramp waardoor de aarde alle kleuren van de regenboog krijgt, oorlogsgeweld met een gouden randje. Zulke perfecte foto's dat de toeschouwer zich afvraagt of de fotograaf nog wel weet welke zwaarte hij of zij vastlegt.

Het tweejaarlijkse Fotofestival Naarden, een evenement dat probeert maatschappelijke en actuele thema's in fotografie te tonen, heeft voor dat fotoprobleem een passende oplossing gevonden: de getoonde fotografen zijn nadrukkelijk niet alleen beeldjager. Ze nemen tijd en afstand voor het verhaal dat ze zien.

Die houding lijkt in directe tegenspraak met het thema van deze bijzonder goed geslaagde vijftiende editie, 'Right Here, Right Now', die vandaag opent. Vertaal die titel dan ook niet naar 'Hier en nu', zoals het NCRV-actualiteitenprogramma van vroeger, denk liever aan het hitje uit 1999 van Fatboy Slim, waarin oudere samples samenkomen tot een gelaagde nieuwe melodie. Een Engelse titel is deze keer ook gegrond omdat de 52 geselecteerde fotografen niet vooral uit Nederland komen, zoals in vorige edities.

Lokaal fenomeen

Sommige fotoseries zijn duidelijk aan een bepaald, lokaal fenomeen verbonden, maar nemen wel steeds afstand. Zo is er in de gangen van een van de bastions werk te zien van de Russische Danila Tkachenko (1989). Voor haar serie 'Restricted areas' zocht ze naar militaire overblijfselen van de Sovjet-Unie. Ze fotografeerde de verlaten militaire bases, roestende vliegtuigen en onderzeeërs in de sneeuw, zodat ze, zwevend in het wit, hun oorspronkelijke afmetingen en betekenis bijna verliezen.

Meer militaire macht is een paar gangen verder te zien, met het werk van de Fin Juha Arvid Helminen (1977). Hij was in 2006 aanwezig bij rellen rond de Europees-Aziatische top in Helsinki, waarbij de Finse politie hard insloeg op de demonstranten. Helminen was verbaasd hoe de uniforms de menselijke kant van de politiemensen deed verdwijnen. Voor zijn serie 'The invisible empire' maakte hij zelf uniforms, geïnspireerd op bestaande tradities, van Renaissance-koninginnen tot Star Wars. De dragers, poserend als in militaire groepsfoto's, zijn gemaskerd of hebben zwachtels om hun hoofd, de foto's zijn angstaanjagend donker.

Op eerste oogopslag een stuk luchtiger, maar niet minder intrigerend, is de serie 'Safari club' die de uit Zuid-Afrika afkomstige David Chancellor in Dallas maakte. Hij portretteerde Amerikaanse hobbyjagers tussen de jachttrofeeën die ze grotendeels uit zuidelijk Afrika meenemen. De 'Africa Big Game Award', voor de jagers die olifant, buffel, leeuw en luipaard hebben gedood, wordt uitgereikt tijdens een black-tie-diner, schrijft Chancellor op zijn website. Hij volgt de hobbyjacht al langer met zijn camera. In plaats van de Afrikaanse steppes zien we in deze serie de oudere heren in hun eigen warme habitat, met zebra's als vloerkleed en opgezette buffels tussen de fitnessapparatuur of tussen bijzettafel en schemerlamp.

Tekst loopt door onder afbeelding

Julia Steinigeweg maakt foto's waarop mensen door siliconen poppen worden getroost. Beeld Julia Steinigeweg

Wereld naar beeld

Goedmoedige lachspiegels zijn het soms, de foto's in Naarden. Meestal voor subculturen waarin het publiek zich niet snel zal herkennen, zoals bij de altijd gehaaste bankmedewerkers die de Nederlander Reinier Gerritsen (1950) in Londen, New York en Tokio spotte, of bij de liefdevol geënsceneerde foto's van de Duitse Julia Steinigeweg (1987) waarop onherkenbare mensen siliconen poppen omarmen, in bad doen of door de poppen getroost worden. Mogelijk al wat meer bij de foto's die Oostenrijker Klaus Pichler (1977) ensceneerde op basis van esoterische en new-age-stromingen: voor zijn nieuwste project 'This will change your life forever', fotografeerde hij voorwerpen die volgens de esoterische theorieën bijzondere krachten hebben. Twee jaar lang leefde hij voor zijn project als fanatieke 'esoterie-gelovige', hij ging naar beurzen en deed mee aan workshops. Op zijn foto's zie je hoe hij de rituelen nadoet, waarbij hij zichzelf, met behulp van Photoshop, soms wel tien keer naast elkaar als deelnemer neerzet.

Lang niet alle geselecteerde fotografen gebruiken trouwens de computer bij hun werk. In de Grote Kerk hangen, naast het werk van Pichler, onder meer foto's van Alex Timmermans (Veldhoven, 1962), gemaakt met de negentiende-eeuwse natte collodium-techniek. Ook dát is hier en nu een manier om de wereld naar een beeld te vertalen.

De locatie, in de Grote Kerk en op verschillende plekken in en op de bastions, is deel van de charme van het festival in Naarden. Heel toepasselijk is de omgeving soms ook.

De reportage 'Öcalans angels' van de Iraanse Magnum-fotografe Newsha Tavakolian (1981), met persoonlijke portretten van de soldaten van het Koerdische vrouwenleger dat het Iraakse regeringsleger ondersteunt tegen IS, hangt in de gangen van de 'Y-Kazemat'. Tegenwoordig is het een ruimte van het Vestingmuseum. Verderop zijn, als deel van het museum, legerpoppen opgesteld en kun je zelf een legerbrits uitproberen. Zo komen de foto's van Tavakolian nog dichter bij het 'hier en nu' dan ze al waren.


Fotofestival Naarden, 'Right here, Right Now', tot 18 juni op diverse locaties in Naarden-Vesting. Korting voor MJK-houders, zie fotofestivalnaarden.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden