Een formaat met minder compromissen

Vanaf morgen verschijnt Trouw als compacte krant: op tabloid-formaat. Hoofdredacteur Frits van Exter beschrijft in een dagboek de, allerwegen koortsachtige, aanloop tot die overstap.

Woensdag, nog acht dagen...

Er heerst buikgriep. De hoofdredactie had een bemoedigend mailtje rondgestuurd: ,,Beter nu even uitzieken dan volgende week kwakkelen.'' De volgende dag prijken 19 namen op de ziekenlijst. De tip van vandaag: ,,Neem de mails van de hoofdredactie niet te serieus.''

Het is lastig omdat de redactie moet oefenen met het maken van compacte pagina's en ondertussen ook nog de gewone krant moet maken. Er is weinig rek. Nog lastiger is het dat twee sleutelfiguren ziek zijn: Henk Marseille (vormgeving) en Leo Hoogerwerf (productie).

Henk werkt sinds de zomer aan het project en is nooit ziek. Hij heeft het nodige overgedragen, maar er zit nog veel in zijn computer en in zijn hoofd wat zijn collega's niet weten. Op zijn telefonische aanwijzingen plunderen opmaakredacteuren de computer, op zoek naar de laatste modellen en aanwijzingen. Een derde sleutelfiguur, Ger van Hoorn (techniek), heeft de meeste codes in ons redactionele systeem aangepast, maar er moet meer getest en geoefend worden.

Collega's van Het Parool (al bijna één jaar compact) hadden ons gewaarschuwd: onderschat de overstap niet.

Donderdag, nog zeven dagen...

Twee zieken hebben zich beter gemeld, twee andere redacteuren hebben zich ziek gemeld. Dat schiet niet op. Zodra iemand kucht op de redactie, kijken collega's bezorgd op. Daarom vandaag een nieuw advies verspreid voor degenen die nog niet geveld zijn: ,,Vroeg naar bed en géén temperatuur meten.''

Twee weken geleden hebben wij onze werkwijze al aangepast alsof wij een compacte krant maken. Twee keer zoveel pagina's maken stelt de productie op de proef. Vergader- en productieschema zijn aangepast. Je hoort redacteuren regelmatig zeggen: Hoe hadden wij dit gedaan als we al compact waren? Het gaat er vooral om dat je moet kiezen: koppen, foto's en tekst hebben een grotere impact en het formaat laat minder compromissen toe.

Vandaag het laatste 'klasje' voor schrijvende en redigerende redacteuren. Oud-collega Jaap de Berg traint in het compacte denken: heldere koppen, strakke intro's, korter schrijven, meer kaders met aanvullende informatie, veelzeggende bijschriften.

Vrijdag, nog zes dagen

Beetje rommelige buik. Onderdrukt met ibuprofennetje. Op een winderig Museumplein moet de hoofdredacteur poseren voor een uitgebreide fotosessie met een stuntfietsje voor het domein van de skaters. ,,De foto moet zo min mogelijk de gedachte aan een krant oproepen'', hadden de jonge fotografen enthousiast gezegd.

De krant loopt dezer dagen het risico zichzelf als nieuws te beschouwen. Maar het echte nieuws is elders: medewerkster Minka Nijhuis is in Bagdad en verslaggever George Marlet in het zuiden van Irak bij de Nederlandse troepen. Ze sturen berichten en maken het goed. Buitenlandredacteur Sybilla Claus en Jörgen Caris zijn gisteren naar Atjeh afgereisd: het verhaal over de tsunami gaat door.

Met Leo Hoogerwerf gaat het wat beter. En nog iets heel anders van de ziekenboeg: sportverslaggever Rob Velthuis heeft malaria. Hij was in Afrika voor een bijzondere reportagereeks. De pillen boden geen bescherming maar het is niet ernstig, wordt er

vanuit Nairobi gemeld. Een volgende keer plaatsen wij iedereen in quarantaine.

Op de marketingafdeling (één zieke) zijn de eerste handenwarmers met opdruk ('compacte warmte') gearriveerd. Het is een cadeautje voor de bezorgers: de laatste schakel in de lange keten naar de lezers. Uitgever Wouter van der Meulen en zijn medewerkers zijn de spinnen in het commerciële web. Je kunt ze op elk moment van de dag vragen hoeveel mensen onze reclamespotjes inmiddels hebben gezien, maar ook of de nietjes in de bijlagen te recyclen zijn (ja). Hun lijnen lopen naar reclamebureau, drukkerij, losse verkoop, marktonderzoek, directie, distributie, lezersservice, advertentie-afdeling, redactie. En alle lijnen zijn constant bezet.

Zaterdag, nog vijf dagen...

Op de mat ligt de krant met een mooie tabloid-bijlage: School en Beroep. Op de redactie is het stil. Even was er nog sprake van een extra oefensessie. Maar er moet ook uitgeziekt en geleefd worden. Henk Marseille staat in Het Parool in de rubriek 'Mijn Amsterdam'. Hij ziet er op de foto beter uit dan hij zich nu moet voelen. Zijn mooiste standbeeld staat op het Minervaplein. Er staat onder: Primum movens ultimum moriens. 'Wat het eerste beweegt, sterft het laatst.' De krant gaat bewegen.

Henk is in zijn ontwerp zorgvuldig omgegaan met het werk van zijn voorganger, Erik Terlouw. De eerste dummie die hij ergens in de zomer maakte was een simpelweg door midden geknipte krant-voor het gevoel. Op dat moment wisten wij eigenlijk nog niet wat tabloid meer moest zijn dan een verkleining van de krant. Wij misten inspiratie.

Eind augustus kwam de jonge Oostenrijkse ontwerper Lukas Kircher (o.a. Die Welt Kompakt) op onze uitnodiging een dag over uit Berlijn. Bescheiden maar beslist wees hij ons op de zwakke plekken in onze paginaproeven, maar belangrijker was dat hij ons op het goede spoor zette. Met snelle schetsen en een gloedvol betoog wijdde hij ons in in de kunst van het verhalen vertellen in een compacte krant. Daarna konden we echt aan de slag. Begin november togen Henk Marseille en adjunct-hoofdredacteur Wim Jansen met de gedrukte proefkranten naar Berlijn. Kircher was enthousiast, net als het proefpanel van lezers. Hun angst voor een schreeuwerige, oppervlakkiger krant werd weggenomen.

Zondag, nog vier dagen...

Henk is koortsvrij maar nog heel slap. Opmaakredacteuren Anita van der Weijden en Lisette van Boxel hebben vanmiddag de lijst met openstaande punten opgesteld. Het zijn details, maar een krant bestaat uit details.

Op de redactie komen de reportages over de verkiezingsdag in Irak binnen. De opkomst is hoog.

Maandag, nog drie dagen...

De ziekenlijst is met twee gekrompen tot zeventien. Zes mensen zijn hersteld, vier nieuwe prijken op de lijst.

Enige nervositeit wordt merkbaar. Camera's en microfoons op de zaal doen redacteuren nog meer beseffen dat het menens is. Tussen de interviews door moet er meer zicht komen op onze vorderingen: Wat loopt er wel en wat nog niet? We dubben nog even over de eerste groter gedrukte alinea boven nieuwsberichten. Moet de naamregel er nu onder of boven? Dat hadden we eerder kunnen bedenken, maar inzicht kan tot het laatste moment voortschrijden.

In de middag komt 'de stuurgroep' bijeen. De lange lijst met actiepunten van projectmanager Marc Borgers is aardig geslonken. Hij concentreert zich met Dora Jansen, chef van het secretariaat, vooral op de lancering: donderdagmorgen houden wij het 'Compacte Trouw Ontbijt-Debat' waar zes fractievoorzitters de media voor één keer de waarheid mogen vertellen. De bijeenkomst is midden in de grote drukkerij van PCM Uitgevers aan de rand van Amsterdam. Als je daar de machtige omarming tussen ouderwets staal en geavanceerde technologie ziet, durf je niet eens te twijfelen over de toekomst van de krant.

In de namiddag komen de chefs bijeen om de puntjes op de i te zetten. Ondanks de zieken is de stemming goed. Een collega waarschuwt dat wij in onze drang zaken te plannen, de journalistieke creativiteit niet te veel moeten smoren. Waarvan akte.

Is er tijd voor tangoles? Eigenlijk niet. De waarschuwing van de uitgever ('reken op problemen die je niet verwacht') blijkt hinderlijk mee te dansen.

Dinsdag, nog twee dagen...

Dora Jansen van het secretariaat verspreidt vitaminepillen. Vandaag nog op oud formaat de eerste foto en reportage uit Atjeh in de krant. Zullen we al die ruimte missen? Het wordt even wennen.

Verder: details, details en nog meer details. Henk blijft nog één dag thuis. Morgen zal hij met ons de nieuwe krant maken. Met name voor de lezer die mailde: ,,Eindelijk verlost van het vermoeide lezen van de krant. Lamme armen of op tafel op en neer schuiven. Veel succes met de nieuwe formule.'' Tot morgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden