Opinie

Een filmpje kijken is meer dan vermaak alleen

De film ‘Black Panther’ kaart maatschappelijke problemen aan en heeft vormende eigenschappen. Beeld AP
De film ‘Black Panther’ kaart maatschappelijke problemen aan en heeft vormende eigenschappen.Beeld AP

Jongeren lezen niet meer. Is dat erg? Nee, betoogt Dirk van Rens, films zijn net zo geschikt om empathie en kritische reflectie aan te leren.

Dat jongeren steeds minder lezen is een statistiek die Nederland een chronische hoofdpijn bezorgt. Het lezen van romans heeft de potentie jongeren belangrijke vaardigheden aan te leren zoals inlevingsvermogen, empathie en kritisch kunnen reflecteren op de maatschappij, aldus de redactie van Trouw in wat veel weg heeft van een noodkreet voor het belang van boeken. Er is echter geen reden voor dit soort paniek.

Als iemand die later zijn brood hoopt te verdienen met een specialisatie in Engelse literatuur begrijp ik de verontrusting (en waarschijnlijk stiekeme teleurstelling). Reden tot wanhoop is er echter niet. Het lezerspubliek mag dan wel sterk zijn afgenomen, het aantal bioscoopgangers is enorm hoog. Amerikaans onderzoek geeft aan dat mensen 28 procent van hun tijd overdag aan video-entertainment besteden: vijf keer zoveel als aan geschreven amusement. So what? Films zijn ook een uitstekend medium om jongeren de vaardigheden aan te leren die bij Trouw hoog in het vaandel staan; een beter medium zelfs, en niet alleen gezien de populariteit ervan in verhouding tot boeken.

Net zoals boeken kunnen films jongeren in contact brengen met andere perspectieven en ze aanleren dingen vanuit nieuwe invalshoeken te bekijken. Niet alleen door een verhaal te vertellen vanuit de ogen van een bepaalde protagonist, maar ook door andere culturen, gewoontes of waarden op overtuigende wijze aan de kijker te presenteren. Hernán Vera en Andrew Gordon, beide werkzaam aan de universiteit van Florida, geven zodoende aan dat we “veel van wat we weten van mensen die we als ‘vreemden’ beschouwen” door films hebben aangeleerd.

Vervreemding

Maar een film kijken is meer dan kijken alleen. Laatstgenoemden zijn het erover eens dat het een proces is van herkenning en vervreemding van wat er wordt getoond, waarin de waarden en ideologieën die voorbijkomen impliciet beoordeeld en vervolgens geaccepteerd of afgewezen worden. Het kijken naar films is dus een vormend proces waarin jongeren zichzelf leren kennen en tegelijkertijd zich kunnen onderscheiden van wat ze zien, en zich leren in te leven in de situatie van anderen.

Het aspect van kritische reflectie komt ook om de hoek kijken. Films laten dikwijls een vertekend beeld van de werkelijkheid zien, waardoor men moet oppassen niet al het getoonde als zoete koek te slikken. Een nadeel is deze mogelijk misleidende eigenschap echter niet: jongeren kritisch laten nadenken over het beeld dat ze wordt voorgeschoteld, in hoeverre dit beeld klopt en wat dit beeld zegt over het perspectief van de filmmakers, is een zeer nuttige academische vaardigheid.

In plaats van te treuren over het verliezen van lezerspubliek zouden boekenliefhebbers enthousiast kunnen en misschien wel moeten zijn over het momenteel ongeëvenaarde potentieel van films. ‘Black Panther’ werd recentelijk in korte tijd een van de meest bezochte films in Nederland. Naast actie zit de speelfilm vol sociaal relevante kritiek en kaart de film verschillende maatschappelijke problemen aan. Het is een goed praktisch voorbeeld van de nuttige, vormende eigenschappen die films bezitten.

We zouden jongeren moeten wijzen op dit soort eigenschappen en ze moeten stimuleren kritisch na te denken over ogenschijnlijk ‘onschuldige’ films als ‘Black Panther’. Hierdoor zou elk bioscoopbezoek, naast een leuke avond uit, een kritische oefening kunnen worden die de door Trouw genoemde vaardigheden kweekt en aanscherpt.

Dat literatuurliefhebbers treuren om de structurele afname van het aantal lezende jongeren, is begrijpelijk. Een geruststellende pleister op de wonde is echter dat, terwijl het medium boek langzaam afzinkt, de vormende potenties ervan gewaarborgd zijn in de populairste cultuurvorm die de wereld op dit moment kent.

Dirk van Rens is student Engelse taal en cultuur

Lees ook: Het boek zit weliswaar in de verdrukking, maar lezers vormen geen uitstervend ras

Bestaat De Echte Lezer nog? Jazeker: drie op de tien Nederlanders duiken wekelijks nog uren in een boek. Waarom? En waar halen ze de tijd vandaan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden