Een film over de profeet: het kan niet maar Iran doet het toch

Veertiende-eeuws schilderij. De man rechts is Mohammed. Beeld Wikimedia

Vanaf deze week in de bioscoop in Iran: een film over de profeet Mohammed. Opmerkelijk, want op het afbeelden van de profeet rust een groot taboe. Toch hebben de makers steun van de regering.

Het is de grootste productie in de geschiedenis van de Iraanse cinema. 31 miljoen euro zou hij gekost hebben, al gaan de laatste schattingen uit van 44 miljoen. 'Mohammeds Jeugd', die zondag in premiere ging in Teheran, moet wat regisseur Majid Majidi betreft 'Iran en de Iraniërs trots maken'.

Majidi heeft de zegen van het Iraanse gezag, en daar mag hij best trots op zijn. Ayatollah Khamenei en de zijnen zijn moeilijk enthousiast te maken voor een film, en zeker voor één over gevoelige religieuze zaken. Dat het Majidi toch gelukt is, heeft ongetwijfeld te maken met het karakter van zijn productie. 'Mohammeds Jeugd' - het eerste deel van een drieluik - is een vrome, orthodoxe vertelling die rekening houdt met religieuze gevoeligheden.

Dat moet ook wel, want het verbeelden van de profeet geldt momenteel in vrijwel alle islamitische kringen als heiligschennis. Zowel de Koran als de hadith (de uitspraken die worden toegeschreven aan de profeet) waarschuwen voor het maken van afbeeldingen.

Die passages gaan vrijwel zeker over afgodsbeelden, maar door de eeuwen heen is een aantal islamitische stromingen het veel breder gaan opvatten. Niet alleen afgoden mochten niet verbeeld worden, ook de boodschapper van God moest buiten beeld blijven.

Wel de profeet, geen gezicht
Sjiitische kringen, waartoe ook de Iraanse geestelijkheid behoort, hebben iets minder moeite met Mohammed-afbeeldingen. Majidi neemt in zijn film echter geen risico en greep terug op een beproefde techniek: hij beeldt de profeet uit zonder zijn gezicht te tonen.

Dat er vooraf weinig over de film bekend werd gemaakt, komt door de bemoeienis van Teheran. Opnames vonden plaats in de omgeving van de Iraanse stad Qom, waar op kosten van een overheidsstichting een zesde-eeuws Mekka is nagebouwd. Dezelfde stichting liet cineast en drievoudig Academy Award-winnaar Vittorio Storaro invliegen, geflankeerd door dertig van zijn medewerkers. Oscarwinnaar Scott E. Anderson nam het visueel spektakel voor zijn rekening.

Die gulheid viel ten tijde van de opnamen maar moeilijk te verkopen aan de Iraanse burger. De gemiddelde Iraniër leed een paar jaar geleden flink onder de incompetentie van president Ahmadinejad en de internationale sancties die zijn politiek veroorzaakte. Dat Teheran tientallen miljoenen uitgaf aan een prestigeproject - dat moest maar niet te breed bekend worden.

Fragment uit de film. Beeld Mohammed

Soennieten op de kast gejaagd
Ayatollah Khamenei had nog een reden om niet te opzichtig te handelen. Toen de film drie jaar geleden werd aangekondigd, leidde dat direct tot gemor vanuit Egypte. De Al-Azhar-universiteit, alom gezien als het hoogste instituut in de soennitische islam, vroeg Iran direct om af te zien van een film.

Moslims moeten geen 'vertekend beeld van de profeet krijgen', meende Al-Azhar. Ze riep alle filmmakers op om 'religie en profeten te respecteren'. Regisseur Majidi haalde er in The Guardian zijn schouders over op. "Wij hebben onze eigen gevoeligheden als het gaat om religieuze figuren", stelde hij. "Ik vraag me af waarom ze de film al afvallen voordat ze hem überhaupt gezien hebben."

Ook het rijke Qatar is de Iraanse film liever kwijt dan rijk. Het land werkt sinds twee jaar aan een eigen productie: een serie verhalen over de profeet. Niemand minder dan theoloog en prominent lid van de Moslimbroederschap Yusuf Al-Qaradawi staat daarbij aan het roer. Terwijl de Iraanse film vooral sjiitische moslims zal aanspreken - een veel kleinere groep -, richt Qatar zich op alle soennieten. Diens vermoedelijke budget: 1 miljard dollar.

Regisseur Majid Majidi. Beeld epa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden