Filmrecensie

Een film die je blik op Winnie Mandela doet kantelen

Winnie MandelaBeeld TR BEELD

Hoe fout was Winnie Mandela eigenlijk? Als het aan de Franse regisseuse Pascale Lamche ligt, is het hoog tijd het negatieve beeld dat we van de Zuid-Afrikaanse anti-Apartheidsstrijdster hebben, bij te stellen. 

Winnie
Regie: Pascale Lamche Vanaf morgen in de bioscoop
★★★☆☆

In de documentaire die Lamche over haar leven en strijd maakte, komt de controversiële activiste zelfs naar voren als een heldin. De mensenrechtenschendingen waarvoor Winnie Mandela verantwoordelijk werd gehouden, nadat ze in 1997 voor de Waarheids- en Verzoeningscommisie was verschenen, en de aantijgingen van moord, geweld, corruptie, fraude en diefstal die haar levensverhaal tekenen, moeten we volgens de documentaire in een groter verband zien: een complot van de Zuid-Afrikaanse regering en de politie- en inlichtingendiensten om de invloedrijke revolutionaire te breken.

Winnie was vijf jaar met Nelson Mandela getrouwd, toen hij in 1963 als leider van het ANC gevangen werd gezet op Robbeneiland. In plaats van zich koest te houden, zette ze de strijd voor een onafhankelijk en democratisch Zuid-Afrika voort. Ze koos de barricaden, en hoe meer ze door de autoriteiten werd tegengewerkt (ze werd afgeluisterd, geschaduwd, opgepakt, gevangengezet, afgezonderd en verraden) hoe radicaler en weerbaarder ze werd.

Dat is het verhaal dat Winnie Madikizela-Mandela - sinds 2009 parlementslid - in de film zelf vertelt. Ze werd in twee jaar vier keer geïnterviewd door de regisseuse, die ook sprak met haar dochter Zindzi Mandela en haar biografe Anné Mariè du Preez Bezdrob.

Vrouwelijke perspectief

Het is verfrissend om de complexe geschiedenis van Zuid-Afrika eens vanuit een ander, vrouwelijk perspectief te horen. Maar door met name supporters aan het woord te laten, loopt de filmmaakster ook het risico een te eenzijdige blik te presenteren. Zo zou aartsbisschop Desmond Tutu als voorzitter van de Waarheidscommissie opgejut zijn door de tegenpartij. In plaats van Tutu over zijn toenmalige rol te bevragen, schittert hij in de film door afwezigheid. Een keuze van Tutu zélf, of van de filmmakers?

Sterk is wel dat Lamche oude kopstukken van de geheime dienst voor de camera kreeg, heren die open en bloot vertellen over de methodes om Winnie Mandela klein te krijgen en te demoniseren. Zo werden veertig journalisten ingehuurd om haar in krantenartikelen door het slijk te halen, artikelen die de wereld over gingen, en die bijdroegen aan het negatieve beeld van de anti-Apartheidsstrijdster in het Westen. De gedachte was dat als ze haar zouden breken, dat ze ook de strijd zouden breken.

"Wij waren kanonnenvoer, de voetsoldaten", zegt de inmiddels 80-jarige Winnie Mandela terugblikkend op haar strijd. Nelson Mandela, zo redeneert de film, werd daarentegen binnengehaald als de held van de natie. Na zijn vrijlating in 1990 zou hij zijn controversiële echtgenote hebben gedumpt om de eerste zwarte president van Zuid-Afrika te kunnen worden. Terwijl Winnie Mandela decennialang met haar voeten in de modder stond, ging Nelson Mandela er met de eer vandoor. De documentaire waagt zich zelfs aan heiligschennis.

Complex

Het is een film die je doet duizelen, en die je blik op Winnie Mandela zeker doet kantelen. Aan het woord is een vrouw die rustig en welbespraakt verhaalt over de hel waarin ze terechtkwam. Soms heeft Lamche sterke argumenten, zoals bij de getuigenissen van de geheimagenten die overal informanten plantten. Soms stapt ze te makkelijk over zaken heen. Daarbij maakt ze in haar documentaire, die het traditionele, chronologische levensverhaal volgt, behoorlijke sprongen in de tijd.

De materie is zeer complex, en je vraagt je steeds af hoe de geschiedenis zou zijn opgepakt door een regisseur van het kaliber Ezra Edelman of Raoul Peck, respectievelijk verantwoordelijk voor 'O.J.: Made in America' en 'I Am Not Your Negro'. Twee recente documentaires over zwart Amerika, en twee mijlpalen in de onderzoeksjournalistiek. 'Winnie' kampt als film met meer beperkingen, maar zal zeker ook de tongen los maken. Het is een documentaire die de gebeurtenissen in Zuid-Afrika durft te bevragen, en die laat zien dat het boek niet gesloten is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden