Een festival in de geest van De Waal

Hij was de grote regelaar, de stuwende kracht voor musici op weg naar het concertpodium. Te vervangen is hij nauwelijks. Rian de Waal wordt node gemist bij het Peter de Grote Festival.

ELLIS ELLENBROEK

De organisatie van het Peter de Grote Festival kreeg vragen. Of er dit jaar met rouwbanden wordt gespeeld. Maar festivalcoördinator Harrie de Vries weet wel zeker dat Rian de Waal zich in zijn graf zou omdraaien als ze dat zelfs maar zouden overwegen. Pianist De Waal was artistiek leider van het Peter de Grote Festival dat morgen in Groningen begint. Hij overleed in mei aan kanker.

Een paar dagen na de Waals overlijden kwam het programmaboekje van het kamermuziekfestival uit. De naam van de gestorven musicus staat bij vijf concerten, waar hij zelf zou spelen. Toen het boekje naar de drukker ging leken de nieuwe medicijnen die De Waal had gekregen aan te slaan, vertelt De Vries. "Hij was enorm strijdbaar, geloofde dat hij er deze zomer nog wel zou zijn."

In het zenuwcentrum van het festival - het Prins Claus Conservatorium aan de rand van de binnenstad - is gewerkt aan een zo optimaal mogelijk antwoord op het wegvallen van drijvende kracht De Waal. Er werd een soort beraad gehouden want rondom het Peter de Grote Festival is sinds de eerste editie van 1997 een grote familie ontstaan. Die bestaat vooral uit docenten van het conservatorium, cellist Jan-Ype Nota, pianist Paul Komen en zijn vrouw pianiste Nata Tsvereli en violist Ilona Sie Dhian Ho. De Vries: "Zij behoren tot het meubilair van het festival, ze doen al langer mee dan Rian." In de jaren dat De Waal ziek was fungeerden de vaste musici soms ook al als achtervang.

Vervangers zoeken voor de vijf optredens van De Waal was volgens De Vries niet moeilijk: "We konden bijna kiezen." Paul Komen, die samen met Rian de Waal het conservatorium in Amsterdam doorliep, bood aan dat hij desnoods alles wel wilde spelen. Maar dat was iets te veel hooi op de vork, laat Komen zelf weten. "Ik begon te studeren en het bleek toch wel heel veel te zijn. Toen zijn we gaan bellen naar collega's in het land: Weet jij nog iemand die dit of dat stuk op het repertoire heeft en wil invallen?"

Komen vervangt zijn vriend wel op het openingsconcert. Daar speelt hij een deel van de Schubertsonate in Bes. Dat stuk werd afgelopen winter nog door De Waal zelf opgenomen.

Het laatste wat de artistiek leider zelf nog deed voor het festival van dit jaar, was het regelen van de bladmuziek voor een concert rondom popicoon Frank Zappa. De Vries: "Dat was een heel gedoe met uitgevers en rechten Hij heeft die klus uiteindelijk ook moeten overdragen."

Honderdduizend vragen kwamen tijdens de festivals op het bord van De Waal. Als er iemand ziek was, iemand zijn viool niet bij zich had, of de speelvolgorde anders moest, regelde hij dat. De vorige artistiek leider, voormalig conservatoriumdirecteur Rineke Smilde, heeft beloofd die regelfunctie deze keer op zich te nemen. De festivalfamilie zorgt ook voor inleidende praatjes bij de concerten, iets waar De Waal erg aan hechtte. Alles moet zoveel mogelijk verlopen zoals hij het altijd deed. Maar of dat kan? De Vries: "Rian had de supergluefactor! Dat is iets wat niet op papier staat, wat niet in een excelsheet past en waar we ons niet op kunnen voorbereiden. Hoe hij zich op natuurlijke wijze tussen iedereen door bewoog. Hoe gaat het met die student? Hoe gaat het met dat ensemble? Is de piano goed gestemd? Wat moet er komend jaar anders?"

Marion van den Akker, mezzosopraan en de vrouw van Rian de Waal, staat vijf keer in het programmaboekje, als spreekstem en als zangeres. Het is haar eerste keer weer op de planken. "Twee dagen voor Rian overleed heb ik nog wel gezongen, nota bene in een liederenprogramma dat Donna Abbandonata heet, de verlaten vrouw."

Van den Akker herstelde van borstkanker, maar vertelt hoe ze zichzelf deze dagen weer behoorlijk tegenkomt, lichamelijk. Uitputting, denkt ze, want ze zorgde drie jaar lang voor haar zieke man. Ze waren dertig jaar samen, de leegte is nu groot. "Soms vraag ik hem om een teken. En ik schrijf hem elke avond. Het is heerlijk om van me af te kunnen schrijven." Maar dat is thuis, privé. Optreden is iets anders. "Dat is je vak. Als het enigszins kan ga je het podium op. En daar sta je niet te huilen. Het is zoals mijn docent vroeger tegen me zei: Kind, met de dood in je hart moet je het podium op kunnen."

Ook in de concertboerderij van De Waal en Van den Akker, in het Drentse Valthermond, staan optredens gepland. Van den Akker zou het leuk vinden als het festival dit jaar een eerbetoon wordt. "Dat is heel terecht. Ik gun hem dat."

Maar zij hoopt niet dat er straks in Groningen een grafstemming heerst. Juist de levendigheid en vrolijkheid vonden zij en Rian zo mooi aan 'het PdG'. Zo'n honderd muziekstudenten uit de hele wereld komen elk jaar naar Groningen voor de Summer Academy die vastzit aan het festival. Zij krijgen er les van de professionals die tijdens het festival optreden en verzorgen zelf lunchconcerten. Rian de Waal maakte de programma's daarvan ter plekke. De missie was hem heilig: De ouderen die de jongeren een duwtje in de rug geven richting concertpodium.

Leo Svirsky, oud-student van De Waal, was in 2009 als student op het Peter de Grote Festival. Dit jaar speelt hij 'Les jeux d'eau à la Villa d'Este' in het programma 'Liszt en de 20e eeuw'. Hij vervangt dan zijn overleden leermeester. De zevende pianosonate van Prokofiev - zondag 31 juli worden alle negen sonates uitgevoerd - wordt nu in De Waals plaats vertolkt door Robert van de Vorst, student uit Amsterdam. Van de Vorst speelde het stuk pasgeleden voor zijn eindexamen, De Waal speelde het in 1983 op het Elisabeth Concours waar hij zevende werd. Zo zitten er dit jaar meer jongeren dan ooit op de pianokruk. Harrie de Vries: "Helemaal in de geest van Rian."

Eerste Nederlandse finalist bij het Belgische Elisabeth Concours
Rian de Waal (8 mei 1958 - 25 mei 2011) studeerde cum laude af aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam. In 1983 was hij de eerste Nederlandse finalist tijdens het Elisabeth Concours. De Waal was docent aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en het Prins Claus Conservatorium in Groningen, waar hij in september hoofd van de nieuwe masteropleiding zou worden. Hij speelde met orkesten, maar legde zich de laatste jaren toe op kamermuziek. Hij was oprichter en artistiek leider van verschillende kamermuziekfestivals. Aan het Peter de Grote Festival was hij verbonden sinds 2006.

Het thema van dit jaar is 'Nieuwe wegen'
Het Peter de Grote Festival biedt van 27 juli tot en met 6 augustus kamermuziek op hoog niveau op toplocaties in Groningen, Friesland en Drenthe. Er zijn ongeveer veertig concerten. Dit jaar is het thema 'Nieuwe wegen'. De afslagen die componisten op verschillende momenten in de geschiedenis hebben genomen, worden belicht. Ook is er veel aandacht voor Franz Liszt die 200 jaar geleden werd geboren. Beroemde gasten zijn Nelly Miricioiu (sopraan) en pianist Leslie Howard. Zij geven ook les op de aan het festival gekoppelde Summer Academy. Voor het programma: www.peterdegrotefestival.nl Kaarten reserveren kan via: 050 - 5951306.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden