Een festival en een publiek om jaloers op te zijn

interview | De Britse Ruth Mackenzie is de eerste vrouwelijke artistiek directeur van het Holland Festival. Vanaf zaterdag presenteert ze haar eerste festivaleditie, met veel nieuws, maar ook oude bekenden. 'Ik geloof in evolutie, niet in revolutie.'

Risico en avontuur. Het zijn sleutelwoorden voor de Britse Ruth Mackenzie (Reading, 1957). Vorig jaar is ze benoemd als artistiek directeur van het Holland Festival. Ze volgt er Pierre Audi op. Mackenzie noemt het een droombaan, juist omdát het Holland Festival altijd heeft gekozen voor risico en avontuur. Ze somt meteen maar even een paar wapenfeiten op, die haar duidelijk zijn bijgebleven. De muziek van Benjamin Britten en Karlheinz Stockhausen bijvoorbeeld - nergens is die zo snel omarmd als op het Holland Festival.

"Het publiek van dit festival is in mijn ogen uniek en bereid om mee te gaan op avontuur. Bij het Manchester International Festival, waar ik een tijd gewerkt heb, waren we echt jaloers op het publiek van het Holland Festival. Vorig jaar presenteerde het festival drie avonden in de Westergasfabriek rond de complexe muziek van Luigi Nono. Die drie avonden waren zo goed als uitverkocht met duizend bezoekers per avond. Dat is echt onvoorstelbaar. Welk ander festival krijgt dat voor elkaar? Dat avontuurlijke publiek, plus unieke locaties als de Westergasfabriek geven het Holland Festival zijn eigen karakter en zijn een belangrijk onderdeel van zijn succes. De gemiddelde bezettingsgraad van de voorstellingen in het festival van vorig jaar was 80 procent. Ik geloof dat geen enkel vergelijkbaar festival zulke cijfers kan overleggen."

Happy many

In haar kantoor hangt een affiche met de tekst 'Join the Happy Many'. Mackenzie ontkent met klem dat dit festival voor 'the happy few' zou zijn (zie ook het kader hiernaast). "In mijn ogen is het Holland Festival nooit elitair geweest. Het presenteert opwindende, nieuwe kunst van wereldklasse, ervaringen om te koesteren. Ik zit in het bestuur van Tate Modern in Londen, een van de grootste musea voor moderne kunst in de wereld. Er komen daar jaarlijks miljoenen bezoekers. Dat zijn echt niet de 'happy few' maar de 'happy many'."

"Ja, we hebben hier hoge kunst in de aanbieding, maar die is vaak hartstikke leuk en bij ons soms zelf gratis. Met die gratis voorstellingen zeggen we: Kom alstublieft, wees welkom!"

"We introduceren dit jaar het idee van de '12 hour Prom', gemodelleerd naar de beroemde Proms in de Londense Royal Albert Hall. We halen de stoelen weg uit de zaal van het Concertgebouw en in die informele sfeer kun je naar een wereldberoemde zangeres als Eva-Maria Westbroek gaan luisteren voor maar 10 euro. Of naar een concert met muziek van Ravel, Boulez en Xenakis. Of naar het Metropole Orkest met Anna Calvi. En we hebben een afterparty met dj's. Er zijn nog steeds zitplaatsen op de balkons, maar beneden kun je alleen staan. Zitten en liggen op de vloer kan natuurlijk ook."

"Een ander nieuw onderdeel is dat we vergeten instrumenten in de schijnwerper willen zetten. Dit jaar is het de fagot. Volgens conservatoria en muziekopleidingen zijn er steeds minder jongeren die fagot willen gaan studeren. Het kan op den duur problematisch worden voor orkesten om goede spelers te vinden. Als je op de Olympische Spelen medailles wilt halen dan zul je veel atleten moeten opleiden. Bij muziek is dat niet anders."

"We werken voor 'Red de Fagot' met veel partners samen en dat moet ook. Wíj zijn er maar een maandje, maar fagotleraren zijn er het hele jaar door. Wij hebben zeven componisten gevraagd om een kort stuk voor fagot te maken. Wacht." Mackenzie loopt naar haar bureau om een A4'tje te pakken. Ze laat het trots zien: "Kijk! Kwam net binnen. Het stuk dat Louis Andriessen voor fagot heeft gemaakt."

"Het is de bedoeling dat dit onderdeel de komende jaren terugkeert op het festival, net als de 12 hour Prom. Innovaties waarvan je hoopt dat ze uitgroeien tot tradities. De lat ligt hoog. Wij moeten die dingen doen die alleen wij kunnen doen. En nee, het zijn niet mijn ideeën, ze zijn van mijn team. De taak van een festivalleider is om de credits voor een goed idee aan het team te geven. Ik zal zelf de verantwoording nemen voor de slechte ideeën."

Durf

"Als sommigen zeggen dat dit festival niet voor hen maar voor hun tandarts is, dan zeg ik dat dat absoluut niet waar is. Duur en moeilijk? Nee. Waar is je zin voor avontuur als je niet uit je comfortzone wilt stappen? Durf op het onbekende af te gaan en laat je verrassen. Natuurlijk zijn we er ook om te provoceren en debat uit te lokken, maar dat is toch leuk?"

"Avontuur is kan geweldig leuk zijn, maar je moet je er wel voor openstellen. Kom naar ons toe en beleef iets onvergetelijks. Mijn eigen leven nam een paar keer een wending door de voorstellingen die ik zag. Life changing ja. Het is fantastisch om dat soort ongelofelijke ervaringen en herinneringen te hebben."

Mackenzies ouders waren beiden journalist. Voor haar gevoel was ze haar hele leven al anti-establishment. Als meisje zong ze in een Londens kinderkoor dat zich specialiseerde in moderne muziek. "Wij leerden daar dat harmonieuze tertsen in muziek niet beter of mooier waren dan dissonante verhoogde kwarten of septiemen. Die 'moeilijke' intervallen waren voor ons net zo mooi als alle andere."

"Een kind is heel ontvankelijk. Geef het kruidig eten en het zal zich daar snel aan aanpassen. In dat koor zongen we onder andere muziek van Pierre Boulez en in de tijd dat hij chef-dirigent van het BBC Symphony Orchestra was, kwam hij ook bij ons dirigeren. Om als kind Boulez bezig te zien! Man, man. Wat een ervaring. Ik ben natuurlijk behoorlijk opgewonden over het feit dat we hier in het festival nu zo'n mooi eerbetoon aan Boulez hebben."

Teamwork

Zit het leidinggeven misschien in Mackenzies genen? Haar professionele leven kenmerkt zich door leidinggevende functies bij culturele instellingen.

"Ik kom uit de wereld van collectieve theatergroepen en leerde daar veel over teamwork. Het kan alleen maar iets worden als iedereen het wil. Omdat mijn ouders deden wat ze deden, ontmoette ik al heel snel artiesten na hun optredens, leerde met ze omgaan. Ik voelde me van jongsaf op mijn gemak in de omgang met artiesten en musici. En ik merkte door de jaren heen dat ik het bestuur van een organisatie vertrouwen kan geven. Natuurlijk hoort nervositeit, angst zelfs, ook bij zo'n baan. Als ik geen zorgen had, dan zouden jullie je zorgen moeten gaan maken."

Het Holland Festival heeft voor het eerst in zijn bestaan een vrouw als artistiek directeur. Gaan we daar wat van merken?

"Ik geloof niet in revolutie, maar in evolutie. Ik ben een groot bewonderaar van mijn voorgangers Ivo van Hove en Pierre Audi. Ik zal voortbouwen op wat zij gedaan hebben. Ik ben overigens niet de enige vrouw in de leiding van het Holland Festival, want onze zakelijk directeur is Annet Lekkerkerker. We hebben dus het eerste vrouwelijke team hier. Voor een groot deel van mijn werkzame leven was ik altijd wel ergens 'de eerste vrouw'. In Cambridge waar ik studeerde waren er zevenmaal meer plaatsen voor mannelijke studenten dan voor vrouwelijke. Binnen een generatie is dat gelukkig veranderd. Maar in Groot-Brittannië zijn er meer vrouwen in lagere posities bij culturele instellingen dan in hogere. Ik denk dat het hier in Nederland beter is. De minister van cultuur is hier een vrouw. En dat glazen plafond is ook maar van glas. Het is voor vrouwen in het algemeen niet per se moeilijker dan voor mannen, maar wij moeten wel beter zijn."

Berg piano's

"De eerste keer dat ik zelf iets in het Holland Festival zag was in 1997. Het was de voorstelling 'Aus Deutschland' van Mauricio Kagel, geregisseerd door Herbert Wernicke. Ik zie die berg piano's die op het toneel van Theater Carré opgestapeld lagen nóg voor me. Het was visueel fantastisch. Het is me altijd bijgebleven."

"Dat ik nu zelf dit soort voorstellingen hier kan programmeren is even fantastisch als onwerkelijk. Organiseren komt vaak neer op het proberen om ergens geld te vinden. Dat is, gelukkig, niet mijn verantwoordelijkheid hier. Het Holland Festival heeft een status die in dezelfde regionen zit als alle andere belangrijke Europese festivals die na de oorlog ontstonden. Alleen het budget is hier veel en veel kleiner. Bij het Manchester International Festival hebben ze drie keer het budget van het Holland Festival. Er komt een dag dat het geld op is."

Het 68ste Holland Festival opent zaterdag in Theater Carré met 'Songs across the Bosporus'. De klassiek geschoolde Turkse popdiva Candan Erçetin wordt begeleid door folkensemble Kardes Türküler. Informatie: www.hollandfestival.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden