Een familie als alle andere

Anne Tyler ontrafelt mythe en zelfbedrog in kleine kring

In vijftig jaar schrijverschap is de thematiek van Anne Tyler (1941) welhaast obsessief onveranderd gebleven. Steeds weer schrijft ze over de onontkoombare wrijvingen binnen gezinnen en families, en over de fricties van het huwelijksleven. Het leverde de Amerikaanse een trouwe schare fans op, en diverse bekroningen met prestigieuze prijzen als de Pulitzer Prize en de PEN/Faulkner Award. Haar grootste successen beleefde ze in de jaren tachtig van de vorige eeuw, met de romans 'Dinner at the Homesick Restaurant', 'The Accidental Tourist' en 'Breathing Lessons'. Maar ze kan het nog steeds.

In haar twintigste, en naar eigen zeggen laatste roman 'De blauwe draad' krijgen we de geschiedenis gepresenteerd van de familie Whitshank. "Er was niets opmerkelijks aan de Whitshanks," schrijft Tyler. "Maar net als de meeste families beeldden ze zich in dat ze uitzonderlijk waren." Hun idee was dat ze gewoon geduldig moesten blijven wachten op wat hun naar hun overtuiging toekwam. Dat ze daarin op beslissende momenten toch bedrogen waren leek aan de aandacht van de familie te ontsnappen - zo vervolgt Tyler trefzeker. "Dat was ook weer zo'n eigenaardigheid van hen: ze hadden de gave te doen alsof alles perfect in orde was. Maar misschien was dat helemaal geen eigenaardigheid. Misschien was het gewoon een bewijs te meer dat de Whitshanks in geen enkel opzicht opmerkelijk waren."

Met deze introductie is de toon gezet: we lezen een roman over gewone, al te herkenbare mensen die met geamuseerde afstand geportretteerd worden. En dan kan Tyler beginnen met waar ze altijd goed in is geweest: het fijntjes ontrafelen van de gekoesterde mythes, met het subtiel voelbaar maken hoe er onder het ogenschijnlijk harmonieuze oppervlak van alles broeit en schuurt: irritaties, afgunst, geheimen, miskenning, huwelijks ongemak.

In 'De blauwe draad' focust ze aanvankelijk op het gezin van Abby en Red Whitshank met hun vier kinderen en kleinkinderen. Het stel (begin zeventig) lijkt niet meer in staat alleen in hun eigen huis te blijven wonen. Abby beleeft steeds vaker momenten van desoriëntatie. (Niemand durft het woord alzheimer te noemen, maar iedereen denkt het.) Red laat na een hartaanval zijn huiselijke taken versloffen. Ze dreigen hun geliefde huis met veranda, eigenhandig gebouwd door Reds vader, te moeten verlaten, maar ze willen hun zelfstandigheid niet opgeven.

Dan biedt Steel, hun jongste (geadopteerde) zoon, aan om met zijn gezin bij de ouwelui in te trekken. Het lijkt een ultieme poging om te bewijzen dat hij een echte Whitshank is. En plotseling keert ook Denny, het zwarte schaap, die al jaren een zwervend bestaan leidt, als mantelzorger terug in het ouderlijk huis - wie weet om in één keer een einde te maken aan het gevoel van miskenning dat hem altijd achtervolgd heeft.

Heel terloops, in de details van de dagelijkse routine, voel je welke onuitgesproken frustraties hier spelen. Met name Denny, in zijn ongemakkelijke haat-liefdeverhouding tot het gezin van herkomst, en Abby, de zorgzame, altijd iedereen ontziende moeder worden door Tyler met subtiel psychologisch inzicht geportretteerd.

Ruim over de helft van de roman duikt de schrijfster met een kurkentrekkerbeweging terug in de geschiedenis van de Whitshanks. Dan maken we kennis met Reds ouders, wier prille liefde aanvankelijk de mythische proporties van een Romeo en Juliaverhaal lijkt aan te nemen, tot Tyler stukje bij beetje onthult dat achter deze romantische voorstelling een heel wat banaler en pijnlijker verhaal schuilgaat.

Festen-achtige familiedrama's of spectaculaire plots vallen bij Tyler niet te verwachten. Met mededogen en een glimlach beziet ze het onvermogen en de onhebbelijkheden van haar personages. Juist in die onvoorwaardelijke compassie schuilt nog altijd de kracht van haar schrijverschap.

Anne Tyler: De blauwe draad (A Spool of Blue Thread) Vertaald door Barbara de Lange. Prometheus; 349 blz. euro 24,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden