Een Europese ondergrens voor belastingen is baanbrekend

interview EU-lidstaten werken aan een minimumtaks voor multinationals. Deskundigen zijn onder de indruk: 'De EU wil iets iconisch doen'.

Topambtenaren hebben een plan om multinationals binnen de Europese Unie een minimumtarief van 10 procent aan belasting te laten betalen over wat ingewikkeld heet royalty's en rente, zodat internationale bedrijven minder kans zien om belasting te ontwijken. Jan van de Streek, hoogleraar bedrijfsbelastingen aan de Universiteit van Amsterdam, en promovendus Martijn Nouwen, gespecialiseerd in belastingconcurrentie binnen de EU, volgen al jaren het steekspel binnen de unie om belastingontwijking aan te pakken. Zij kregen van Trouw en het platform voor onderzoeksjournalistiek Investico inzage in de interne documenten van de EU die gaan over de aanpak van belastingontwijking sinds 1997.

Waarom zijn die interne stukken bijzonder?

Nouwen: "Er wordt al twintig jaar over gesproken om belastingontwijking aan te pakken, maar een minimum belastingtarief binnen de EU werd altijd weggehoond. Het raakt de soevereiniteit van lidstaten om zelf belasting te heffen in het hart. Het is dus baanbrekend dat er een voorstel ligt voor één Europees minimumtarief van 10 procent op royalty's en rente. Dat tarief moet geheven worden in het Europese land waar de inkomsten worden ontvangen. Gebeurt dat niet dan mag een ander EU-land, waar het geld van het bedrijf vandaan komt, ook die belasting heffen; deze regeling staat bekend als bronheffing."

Het eindstation in de EU dient de royalty's te belasten tegen minimaal 10 procent?

Van de Streek: "Ze zitten nu op een voorstel met een ondergrens van 10 procent. Dat tarief is gekozen omdat dit momenteel het laagste tarief is in de Europese Unie, zodat geen lidstaat bezwaar tegen dat belastingtarief kan hebben. Bulgarije hanteert die 10 procent. Nederland zit daar nu boven."

Een gezamenlijk vangnet om belastingontwijking in de EU te voorkomen, is dat zo bijzonder?

Van de Streek: "We hebben straks een bodem met elkaar afgesproken. De afspraken hoe het gezamenlijk werkt zijn dan gemaakt en moeten nog wel door de 28 lidstaten politiek worden goedgekeurd. Daarna heb je een knop: het belastingtarief. Je kunt daar op termijn gezamenlijk aan draaien, meer of minder belasting. Daar moet je het wel telkens gezamenlijk met alle EU-landen over eens worden. Maar dat is minder ingewikkeld dan het eens worden over het mechanisme van een gezamenlijke regeling met een minimumtarief dat nu op tafel ligt."

Binnen de Oeso, het samenwerkingsverband van rijke geïndustrialiseerde landen, waren er al afspraken gemaakt om belastingontwijking van multinationals aan te pakken door gaten in de regelgeving te dichten. Nu komt de EU met een gezamenlijk minimumtarief. Is dat niet een stap verder?

Van de Streek: "De EU lijkt een voorbeeld te willen stellen en voorop te gaan lopen in de wereld. De EU wil iets iconisch doen. Maar het heeft ook een nadeel. Eigenlijk moet je dit mondiaal doen, want belastingconcurrentie is een probleem op wereldschaal waar steeds naar het laagste tarief wordt gezocht."

De VS, Rusland, China, Azië doen niet mee, dus dat gaat Europa geld kosten omdat bedrijven hun heil in een goedkoper belastingklimaat elders gaan zoeken.

Nouwen: "Dat is goed mogelijk. Het gaat hier om een internationaal probleem, de wedloop naar de bodem, het laagste belastingtarief. De EU kan dit niet alleen oplossen. Het moet echt samen met andere landen en de EU worden opgelost, anders blijven er in de wereld gaten tussen belastingsystemen bestaan. Een alleingang gaat Europa geld kosten."

Van de Streek: "De verleiding bestaat dat wij in Europa gaan zeggen: als de VS en Azië niet meedoen, dan gaan we bijvoorbeeld Amerikaanse of Chinese bedrijven hier toch belasten. Je krijgt dan een enorm spanningsveld, een internationale Tax War, die zich nu al aan het ontwikkelen is tussen Europa en de Verenigde Staten, zie de belastingnaheffing van 13 miljard euro voor Apple en de boze reactie van de Amerikaanse fiscus."

Een ondergrens van 10 procent is misschien nog niet zo spannend, omdat het laagste tarief al op 10 procent ligt in de EU. Behalve bij de zogenoemde innovatie- en patentboxen. Via die boxen worden de opbrengsten van research en ontwikkeling lager belast; in Nederland met slechts 5 procent. Deze boxen zijn een belangrijke oorzaak van belastingontwijking in Europa via Nederland. Uit de interne EU-stukken lijkt het of Nederland dat lage tarief voor zijn patentenbox probeert te redden. Klopt dat?

Van de Streek: "Daar lijkt het wel op. Nederland heeft verschillende varianten voorgesteld om onder die 10 procent te mogen zitten. De inzet is om het gunstige vestigingsklimaat voor internationale bedrijven in Nederland te behouden ten opzichte van andere landen."

Nouwen: "Of de EU uitkomt op een minimumtarief van 5 procent is nog maar de vraag. In rekenvoorbeelden wordt nu uitgegaan van 7,5 procent. Dat zou een door Brussel afgedwongen tariefsverhoging voor Nederland betekenen."

Als een Europees minimumtarief voor royalty's en rente er komt, kan dat dan straks ook voor andere belastingen gaan gelden?

Nouwen: "Als de principes van een EU-belastingondergrens zijn vastgelegd, kunnen die ook worden ingevoerd bij andere belastingen om ontwijking tegen te gaan, zoals bij de vennootschapsbelasting. Daarom ligt deze materie ook zo gevoelig. Ook weer belangrijk als we kijken naar de Brexit. Als Groot-Brittannië de vennootschapsbelasting fors omlaag brengt, zoals ze hebben aangekondigd, dan wil Ierland mogelijk lager gaan zitten en dat heeft weer consequenties voor alle EU-landen."

Welke rol heeft Nederland de afgelopen twintig jaar gespeeld als het gaat om de aanpak van belastingontwijking in de EU? Naar buiten mooi weer spelen, de typische dominee, en intern de koopman?

Nouwen: "Dijsselbloem heeft recentelijk in de Tweede Kamer gezegd dat Nederland in het verleden op onderdelen dwars heeft gelegen. Maar onder het Nederlandse voorzitterschap van de EU, in de eerste helft van 2016, zijn er voor het eerst bindende Europese afspraken gemaakt om belastingontwijking door bedrijven aan te pakken en dat is in twintig jaar niet gebeurd. Dijsselbloem lijkt een grote rol te hebben gespeeld bij de huidige veranderingen en de nieuwe maatregelen om belastingontwijking aan te pakken."

Hoe nu verder?

Nouwen: "Slowakije, de huidige EU-voorzitter, heeft het voorstel voor een belastingondergrens voor rente en royalty's nu hoog op de politieke agenda gezet. Het wordt spannend, want de lidstaten zullen nu kleur moeten bekennen voor het oog van de camera."

Deze productie kwam tot stand door: Jan Kleinnijenhuis en Erik van Zwam (Trouw), en Karlijn Kuijpers (Investico)

undefined

interne documenten

Trouw en het platform voor onderzoeksjournalistiek Investico onderzochten interne documenten uit drie Europese belastingwerkgroepen: de Gedragscodegroep, de High Level Working Party on Tax Questions en de Working Party on Tax Questions. In deze groepen worden afspraken gemaakt om belastingontwijking tegen te gaan en worden belastingwetten voorbereid. Trouw en Investico bekeken agenda's, gespreksverslagen en interne documenten van deze groepen. De documenten bestrijken de periode van 1998 tot juni 2016.

undefined

hoorzitting

Naar aanleiding van het onderzoek naar de Panama Papers vindt maandag in de Tweede Kamer een hoorzitting plaats over belastingontwijking. Het onderzoek, dat werd uitgevoerd door honderden journalisten in 76 landen, waaronder in Nederland journalisten van Trouw en het FD, legde april dit jaar bloot hoe particulieren, bedrijven en organisaties fiscaal gunstige structuren opzetten via het juridische adviesbureau Mossack Fonseca in Panama. In de Kamer zullen ambtenaren, onderzoekers en belastingadviseurs spreken over de fiscale constructies. Na de bijeenkomst zal de vaste Kamercommissie besluiten of er een mini-enquête komt over de rol die Nederland speelt in internationale belastingontwijking. Een mini-enquête is een korte parlementaire enquête waarbij genodigden verplicht onder ede gehoord kunnen worden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden