Column

Een Europese gemeenschap van zotten

'Dat in Frankrijk een partij op winst afstevent met een erevoorzitter die ebola ziet als oplossing voor het vluchtelingenprobleem, werpt geen gunstig licht op de beschaving die het oude continent meent te vertegenwoordigen.'Beeld reuters

In het niemandsland tussen donderdag en zondag, tussen Europese stembus en uitslag, lukt het me niet de euforie van Alexander Pechtold mee te voelen. Bij een opkomst van 37 procent, moet je wel erg veel champagne hebben gedronken om uit de goede score van D66 te concluderen dat 'Nederland overtuigend vóór Europa heeft gekozen'.

Nee, ik vind deze verkiezingen geen feest, zelfs de 'tegenvallende' resultaten van de PVV kunnen dat niet veranderen. Europa is groter dan Nederland en in te veel landen staan kiezers klaar om morgen ook te gaan stemmen op partijen die de weerzin tegen anderen tot hun programma hebben verheven. Dat in Frankrijk een partij op winst afstevent met een erevoorzitter die ebola ziet als oplossing voor het vluchtelingenprobleem, werpt geen gunstig licht op de beschaving die het oude continent meent te vertegenwoordigen.

Kinderachtige visie
Toch is het niet openlijke haat van Le Pen en de zijnen die de grootste bedreiging vormt voor het Europese ideaal, dat is eerder het tamboeren op de natie als de maat aller dingen - en dat manifesteert zich niet alleen bij extreem-rechts, maar ook bij partijen als de VVD in Nederland, de Conservatieven in Groot-Brittannië en Fidesz in Hongarije. De VVD ('Stem voor Nederland') verwoordde het heel duidelijk in een verkiezingsadvertentie: 'Een Europa zoals de VVD het graag ziet is een Europa dat werkt voor Nederland'.

Het is een beetje een kinderachtige visie op de werkelijkheid, alsof de wereld alleen om ons draait, en het doet denken aan de manier waarop sommige Amerikaanse Republikeinen tegen de Verenigde Naties aankijken: de volkerenorganisatie moet de belangen van Amerika dienen, zo niet dan kan zij beter opgedoekt worden. Dat Amerika dan onmiddellijk behoefte zou hebben aan andere fora voor internationaal overleg, vergeten de heethoofden liever. Net zoals de eurosceptici liever niet uitweiden over de vorm van samenwerken die ze wél willen - voor je het weet lijkt het weer op een soort EU. En dat kan ook niet anders, want in een wereld die wordt gedomineerd door grote samengestelde staten als de Verenigde Staten, China en Rusland, worden landen van het Nederlandse formaat al snel over het hoofd gezien.

Compromissen
Natuurlijk is het frustrerend dat Europese standpunten altijd compromissen tussen staten zijn. Maar het snijdt weinig hout de besluitvorming op nationaal niveau daar tegenover te stellen als organisch, soeverein, altijd in overeenstemming met de volkswil en derhalve pas echt democratisch. Alsof in Den Haag niet voortdurend compromissen worden gesloten die frustrerend zijn voor ik-weet-niet-hoeveel kiezers.

De natie is niet heilig en ook geen doel op zichzelf, de natie is een vehikel om vorm te geven aan de rechten van burgers. Dat is een zeer Europese gedachte die verder reikt dan 'als het werkt voor ons, zijn wij ervoor'. De crisis van Europa is het ontbreken van het besef dat er zoiets bestaat of heeft bestaan als 'de Europese geest, het Europese bewustzijn en de Europese traditie'. Ik citeer hier Vaclav Havel, in de rede waarmee hij in 1986 de Erasmusprijs aanvaardde. Vanuit het toen nog totalitaire Tsjechoslowakije pleitte hij in de geest van Erasmus voor 'een Europese gemeenschap van zotten'. Deze zotten zijn de burgers die geloven 'in een humanisme, dat ook christelijk is, en in staat zou zijn, indien door iedereen gerespecteerd, alle conflicten - religieuze, nationale of machtsconflicten - te overbruggen'.

Meer zotten, dat heeft Europa nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden