Boekrecensie

Een epische zielentocht die je 230 bladzijden lang niet meer loslaat

Beeld Trouw

Voor het eerst sinds 1911 verschijnt er weer een Nederlandse vertaling van Pellico’s ‘Mijn gevangenissen’.

In het onlangs opnieuw vertaalde ‘Mijn gevangenissen’ van Silvio Pellico gaan we twee eeuwen terug. Naar Noord-Italië. Toen het daar stikte van Oostenrijkse soldaten met mooie uniformen vol knopen en kwasten, en er voor opstandige intellectuelen geen plaats was.

Op vrijdag 13 oktober 1820 wordt in Milaan de jonge talentvolle toneelschrijver Silvio Pellico door het Oostenrijkse leger opgepakt wegens hoogverraad. Pellico is een vurig pleitbezorger van de Carbonari, de beweging die onder leiding van Giuseppe Garibaldi streeft naar de politieke eenwording van Italië. 

Garibaldi en zijn aanhangers vormen een directe bedreiging voor het net weer opgekrabbelde Oostenrijkse keizerrijk, dat sinds het Congres van Wenen in 1815 veel oude gebieden zoals Venetië, Milaan en Piemonte heeft teruggekregen.

Geliefde

Pellico wordt langdurig verhoord en na twee lange periodes van voorarrest overgeplaatst naar het huidige Brno (toen Brunn), waar hij opgesloten wordt in een onderaardse kelder in het oude kasteel Spielberg. Tijdens de tien jaar die hij daar doorbrengt houdt hij aantekeningen bij, die hij na zijn vrijlating in 1832 publiceert onder de titel ‘Mijn gevangenissen’, dat nu voor het eerst sinds 1911 weer in het Nederlands is verschenen, bij Van Oorschot.

Over de verhoren tijdens zijn voorarrest zelf zwijgt Pellico: “Net als een geliefde die slecht behandeld is door zijn beminde en het plechtige besluit heeft genomen haar de rug toe te keren, laat ik de politiek voor wat ze is en zal ik het over andere zaken hebben.”

Dat is verrassend. Je zou je kunnen voorstellen dat je dankzij die verhoren direct als getuige à decharge wordt meegezogen in de denkbeelden tijdens het Risorgimento, zoals de periode van eenwording of ‘opstanding’ ook wel bekendstaat.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Silvio Pellico - Mijn gevangenissen Beeld Trouw

Maar nee, er volgt een heel ander relaas. Pellico voert je in oprechte nederigheid mee naar een heel ander universum dan het weinig verheven politieke toneel in Europa aan de vooravond van 1848. 

Teruggeworpen op zichzelf met slechts twee boeken voor handen (Dante’s ‘Goddelijke komedie’ en de Bijbel) kiest hij ervoor alle lafhartigheid, trouweloosheid en ontaarding waarmee hij tijdens zijn eenzame opsluiting geconfronteerd wordt, ondergeschikt te maken aan een hogere godsdienstige, filosofische waarheid. 

Een keus die uitnodigt tot een ‘krachtige wil’ en een ‘kalm oordeel’ waardoor de mens in staat wordt gesteld te blijven hopen op een wereld vol gerechtigheid en waardigheid. Een keus ook die leidt tot een epische zielentocht die je 230 bladzijden lang niet meer loslaat.

Vroom gekwezel

Fijngevoelig en diepzinnig verknoopt Pellico (1789-1854) verschillende motieven. Om te beginnen het grote, soms wanhopige verlangen naar zijn familie (met name zijn vader en moeder mist hij verschrikkelijk), dat hij vanuit de diepten van zijn onderaardse kerker als een dichter onder woorden brengt. Hoewel Silvio zich hier als kind van zijn tijd (de romantiek) regelmatig verliest in een uitbarsting van tranen vol oh’s en ach’s, wordt het geheel je nooit te veel, integendeel, al lezend mis en lijd je met hem mee.

Het tweede motief schuilt in de ontberingen die de schrijver als gevangene ondergaat. Je kunt hem hier in een adem noemen met de eveneens uit Turijn afkomstige Primo Levi, die de eerste zin van zijn kampervaringen in Auschwitz anno 1944-45 naar ‘Mijn gevangenissen’ modelleerde, en Pellico’s werk vergeleek met de ‘Odyssee’ van Homerus.

Door zijn verslag uit te laten monden in een bekeringsgeschiedenis, treedt Pellico bovendien in de voetsporen van denkers en gelovigen als Augustinus en Pascal. Het is ontroerend te lezen hoe hij, nadat hij eerder als student het katholieke geloof heeft ingeruild voor de ideeën van de Verlichting, in zijn cel de Bijbel opnieuw ontdekt. Niet als een streng leerstellig geschrift of een vehikel tot vroom gekwezel, maar als Gods persoonlijke openbaring die de menselijke ziel tot rust kan brengen.

In dat gegroeide vertrouwen, schrijft hij ergens, ‘verloor de eenzaamheid met de dag meer van haar gruwelijkheid’. Het levert tussen alle ellende door prachtige ontboezemingen op, die getuigen van een diep en zuiver verlangen alle ‘onrechtvaardigheid te verafschuwen doch onrechtvaardigen te vergeven.’

Silvio Pellico - Mijn gevangenissen
Vert. Yond Boeke en Patti Krone.
Van Oorschot; 230 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden