AnalyseStikstof

Een eerste stap is nog geen oplossing, noem het slechts een lapmiddel

Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit tijdens het debat op 11 september over dieren in de veehouderij, in de Tweede Kamer. Beeld ANP/Koen van Weel

Noem het lapmiddelen, de maatregelen van het kabinet om door het stikstofvonnis getroffen projecten weer op gang te krijgen. Binnenkort moeten ook moeilijke, fundamentele keuzes worden gemaakt.

Nee, dé oplossing voor de stikstofproblematiek kon minister Carola Schouten vrijdag niet presenteren. “Het is nu niet opgelost”, erkende de minister van landbouw, natuur en voedselkwaliteit na de ministerraad. Wel kwam ze met enkele maatregelen, noem het lapmiddelen, die moeten voorkomen dat de economische activiteit in Nederland tot stilstand komt.

Het beeld dat de afgelopen dagen al werd geschetst, blijkt te kloppen: maar weinig sectoren worden níet getroffen door de uitspraak waarmee de Raad van State in mei de Programmatische Aanpak Stikstof (Pas) afschoot. De visserij, oefeningen van defensie, grote bouwprojecten, aanleg van wegen en dijkverzwaringen: bij al die activiteiten komt stikstof vrij die kan neerslaan in natuurgebieden, die al bloot staan aan te veel stikstof. En daarom zal een rechter waarschijnlijk geen vergunning verlenen.

Waarschijnlijk niet, maar misschien wel. Daarom heeft de overheid een programma aangepast dat al bestond om te berekenen of een project voldoet aan de Pas-normen. Vanaf maandag kunnen ontwikkelaars met dat programma berekenen of er door hun plannen te veel stikstof neerslaat in kwetsbare natuur. Ook kunnen bouwers delen van hun plan aanpassen, zodat de stikstofuitstoot afneemt en het rekenprogramma wel groen licht geeft.

Schouten hoopt dat veel van de 18.000 initiatieven die nu zijn aangehouden, dankzij de rekenmethode wel kunnen doorgaan. Dat zijn vooral kleine projecten, zoals woningbouw, staluitbreidingen en bouwplannen op bedrijventerreinen. Schouten maakt de kanttekening dat een aantal van deze projecten ook niet was doorgegaan in de oude situatie, onder de Pas. Ontwikkelaars moesten ook toen aantonen dat ze natuur gingen compenseren.

18.000 projecten staan op losse schroeven door de stikstofuitspraak.Beeld Suzan Hijink

In haar brief wijst Schouten ook op het bestaan van de ADC-toets. Op basis daarvan kan een project een vergunning krijgen als er geen alternatieven zijn, als er een dwingende reden van openbaar belang is en er compenserende maatregelen getroffen worden. Het ligt voor de hand dat een rechter de ADC-toets wel vindt opgaan voor het onderhoud van de Afsluitdijk. Of ook iedere wegverbreding wordt goedgekeurd, is de vraag.

De voor de stikstofproblematiek ingestelde commissie-Remkes komt eind september met een eerste advies. Schouten laat al doorschemeren dat de commissie het ene rijksproject meer prioriteit zal geven dan het andere. De windmolenparken bijvoorbeeld. De in het Klimaatakkoord gestelde doelen worden bij lange na niet gehaald als er door de stikstofnormen geen windmolenparken kunnen worden gebouwd. Daarom wil het kabinet “erop inzetten dat projecten die op lange ­termijn een gunstig effect hebben op de stikstofdepositie, uitgevoerd ­kunnen worden, ondanks dat er op korte termijn sprake is van een kleine tijdelijke uitstoot.”

Met die passage geeft de minister een eerste blik op de prioriteiten van het kabinet voor de langere termijn. Zij verwacht een ‘brede discussie’ over wat we willen in Nederland: ­natuurbehoud of economische ontwikkeling. En het lijkt erop dat het kabinet met provincies en waterschappen tot de conclusie is gekomen dat alsmaar meer woningbouw, asfalt en stallen niet houdbaar is als je ook de natuur wilt koesteren. Schouten: “Er zijn geen taboes, op geen enkel terrein. Niet bij de veehouderij, de industrie of mobiliteit.”

Dan maar snijden in de natuur, zoals de VVD en de PVV opperden, ligt niet voor de hand. Schouten: “Ik zie de waarde van het beschermen van de natuur, al moeten we een ­manier vinden om activiteiten door te zetten.” Bovendien, zegt zij, als de regering natuurnormen wat versoepelt, krijgt ze weer te maken met rechterlijke uitspraken of Europese normen die natuurbescherming verplichten.

Blijft over: pijnlijke ingrepen, waarbij verdere inkrimping van de veestapel, een lagere maximumsnelheid op sommige wegen en minder bouwen bij natuurgebieden voor de hand liggen. Ook premier Mark Rutte leek daar later op te zinspelen. “We staan voor fundamentele keuzes. Vandaag was de ­eerste stap, maar we hebben het nog niet onder controle.”

Kabinet bestudeert teniet verklaren van definitieve vergunning

Voorlopig laat het kabinet zich niet uit over de recente uitspraak waarbij een al onherroepelijk uitgegeven vergunning, teniet werd gedaan in verband met de stikstofeisen.

“Dit is een recente casus die we bestuderen”, zei minister Schouten na afloop van de ministerraad over berichtgeving in Trouw. Een al verleende vergunning voor een staluitbreiding in Oirschot is ingetrokken, omdat die in strijd was met de Europese habitatrichtlijn.

Dit kan gevolgen hebben voor andere projecten. Schouten: “Dit is een heel specifieke situatie. We moeten goed kijken naar de redenering van de rechter.”

Lees ook
Stikstofvonnis treft ook projecten mét vergunning

Advocaten waarschuwen: projectontwikkelaars, boeren en bouwers die al een vergunning hadden, leken veilig na de stikstofuitspraak. De rechter laat nu ook hun projecten wankelen.

Het plan van D66 irriteert de andere coalitiepartijen, hoe komt dit kabinet uit de stikstofcrisis?

De komende weken worden voor het kabinet cruciaal om uit de stikstofcrisis te komen. Een oplossing is nog niet in zicht. Het D66-plan om de veestapel te halveren, irriteert de andere coalitiepartijen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden