Een eenvoudige definitie van het begrip ...

Een eenvoudige definitie van het begrip leesbaarheid luidt: gemakkelijk, aangenaam en uitnodigend om te lezen. Vermoeidheidsverschijnselen tijdens het lezen mogen niet ontstaan door een moeilijk letterbeeld. Al enkele jaren stoor ik me aan het letterbeeld van de broodtekst van onze krant. Zodra ik merk dat ik niet de enige ben, slaat de schrik me om het hart. Bij het lezen van verschillende stukken broodtekst vergaat het mij als volgt:

Bij de ene krant ben je je als het ware niet bewust dat je leest. Het lezen vergaat me dan als een ritmische bezigheid. Bij andere bladen kan het lezen moeilijk gemaakt worden door onrust in het letterbeeld van de broodtekst. Trouw heeft daar last van. Ook het architectuurblad 'Archis', dat voor een deel uit de letter Gill wordt gezet, geeft een dergelijke ervaring. De letters schokken voor de ogen zodat je moeilijk bij de inhoud van de tekst kan blijven. In dit blad bewijst de overgang van de twee gebruikte letterfamilies hoe het ene type dienstbaar aan de lezer is en het andere niet. Taalkundig is het blad Archis zwaar en moeilijk toegankelijk. Dat maakt zo'n beoordeling iets eenvoudiger omdat je regelmatig denkt dat het leesprobleem zich voordoet wegens de ontoegankelijke schrijfstijl.

Er zijn drie factoren waaraan leesbaarheid wordt afgemeten:

Fysieke en psychische

Taalkundige

Typografische

Fysiek-psychisch is er in mijn persoonlijk leesgedrag een storing. Woordbeeld-moeilijkheden heb ik altijd gehad. Dat kleurt mijn leeservaring. Zoveel ben ik me bewust. Vervelend is echter dat velen met mij dit probleem delen. Zodra je hierdoor dit motief voor een andere, leesbaarder krant gaat kiezen, is er iets aan de hand dat verder reikt dan een persoonlijke handicap. In de verschillende scholen waar ik regelmatig informeer naar de toegankelijkheid van onze letter, merk ik dat er steeds een opmerking uitschiet. Een aantal leerlingen ondervindt tijdens het lezen steevast het gevoel alsof ze niet bij de tekst kunnen blijven. Dit geeft mij een angstig gevoel. Mijn keuze voor een helder, schreefloos letterbeeld werd ingegeven door de regelmaat in leesbaarheid van de Bolognese krant 'Il Resto del Carlino'. De broodtekst bleek het zeer goed te kunnen uithouden tegenover kranten met schreeftekst. Uit eigen onderzoek bleek dat de Helvetica-broodtekst op het punt van de leesbaarheid gunstiger werkt dan de Frutiger. Beide onderzoeken van de, Helvetica, Frutiger, laten ondubbelzinnig zien dat de lezer gunstiger reageert bij het gebruik van de Helvetica. Bij de letterkeuze speelt smaak een belangrijke rol. Om verschillende smaken te kunnen dienen zijn er honderden lettertypes ontworpen. De letterontwerper kent drie doelen waarvoor hij zijn letters op de tekentafel uitzet. Zo heb je lees- en algemene lettertypen, kijk- en contrasttypen en sfeertypen. Voor de keuze van een te gebruiken krantenletter zoeken we in de eerste categorie.

De Times is een letter die ontworpen is als krantenletter. Hij wordt ook toegepast in boeken. Omgekeerd worden veel boekletters ook toegepast in kranten. Hetzelfde gaat op voor letters in de schreefloze families. De meest voorkomende schreefloze letter voor de platte tekst blijft de Helvetica. Deze ook voor kleine letters geschikte letterfamilie van de ontwerper Max Miedinger heeft zich door de jaren heen net zo bewezen als de Times van Morison. Het feit, dat de Helvetica in originaliteit voorbij is gestreefd door verschillende andere schreefloze alfabetten, neemt niet weg dat hij zich nog steeds magnifiek blijft gedragen in de broodtekst. De veel markanter vormgegeven Frutiger heeft in de kleine corpsen, net als bij de Gill , een veel te dominante aanwezigheid. Door de dik-dun verhoudingen en de puntige uitsteeksels gaan ze als het ware vibreren. Die optische werking is de oorzaak van de gevoelde storing. Wat je ook aan deze twee types zou bijstellen, het trillende karakter in de kleine corpsen haal je er niet uit. De ruime rondingen en hoge xhoogte van de Helvetica maakt het leesbeeld veel vaster. De letter verbindt daarom veel meer dan de twee hiervoor genoemde screeflozetypes. Bij schreefloos schrift is juist die verbinding van zoveel belang. Eric Gill ontwierp zijn letter voor een gevelbelettering en Adriaan Frutiger tekende zijn Frutiger voor een vliegveld. Beide letters zijn nooit afgestemd op de kleine corpsen. Miedinger zocht naar een schrift zonder schreven dat het uithield naast de geschreefde letterfamilies.

Letters ontwerpen voor een vliegveld stelt aan de ontwerper andere eisen aan de vorm. Het gaat dan vooral om de afstandswerking van de extreem grote corpsen. Tijdens mijn omgang met letters heb ik steeds kunnen zien waar de ontwerper naar toe werkte. Voor de categorie kijken sfeerletters is dat duidelijk. Die zijn als het ware voor feestelijke doeleinden gemaakt. Waar het gaat om berouting gelden complexere eisen. De ontwerper moet de maximale afstandswerking van de afzonderlijke karakters bestuderen. Daarbij kijkt hij niet hoe zijn letters zich gedragen in de kleine corpsen. Letters voor het leestype worden anders behandeld.

In het typografisch karakter van Trouw verandert op het oog niks, als we de schreefloze Frutiger vervangen door de Helvetica. Zonder te veel overhoop te halen is er bij het ontwerpen van een nieuw MEDIA-katern een mogelijkheid aanwezig om binnen drie pagina's de Helvetica te gebruiken voor de broodtekst. Gelijk de voorbeelden die op tafel lagen voor het kunstkatern. Na lang kijken heeft geen van de toeschouwers daar destijds iets over opgemerkt. Wel was men toen enthousiast over de leesbaarheid. Naar aanleiding van deze ervaring kunnen we zonder ingewikkelde onderzoeken kijken of mijn poging om rust binnen de tekst te krijgen zal aanslaan.

Een eenvoudige definitie van het begrip leesbaarheid luidt: gemakkelijk, aangenaam en uitnodigend om te lezen. Vermoeidheidsverschijnselen tijdens het lezen mogen niet ontstaan door een moeilijk letterbeeld. Al enkele jaren stoor ik me aan het letterbeeld van de broodtekst van onze krant. Zodra ik merk dat ik niet de enige ben, slaat de schrik me om het hart. Bij het lezen van verschillende stukken broodtekst vergaat het mij als volgt:

Bij de ene krant ben je je als het ware niet bewust dat je leest. Het lezen vergaat me dan als een ritmische bezigheid. Bij andere bladen kan het lezen moeilijk gemaakt worden door onrust in het letterbeeld van de broodtekst. Trouw heeft daar last van. Ook het architectuurblad 'Archis', dat voor een deel uit de letter Gill wordt gezet, geeft een dergelijke ervaring. De letters schokken voor de ogen zodat je moeilijk bij de inhoud van de tekst kan blijven. In dit blad bewijst de overgang van de twee gebruikte letterfamilies hoe het ene type dienstbaar aan de lezer is en het andere niet. Taalkundig is het blad Archis zwaar en moeilijk toegankelijk. Dat maakt zo'n beoordeling iets eenvoudiger omdat je regelmatig denkt dat het leesprobleem zich voordoet wegens de ontoegankelijke schrijfstijl.

Er zijn drie factoren waaraan leesbaarheid wordt afgemeten:

Fysieke en psychische

Taalkundige

Typografische

Fysiek-psychisch is er in mijn persoonlijk leesgedrag een storing. Woordbeeld-moeilijkheden heb ik altijd gehad. Dat kleurt mijn leeservaring. Zoveel ben ik me bewust. Vervelend is echter dat velen met mij dit probleem delen. Zodra je hierdoor dit motief voor een andere, leesbaarder krant gaat kiezen, is er iets aan de hand dat verder reikt dan een persoonlijke handicap. In de verschillende scholen waar ik regelmatig informeer naar de toegankelijkheid van onze letter, merk ik dat er steeds een opmerking uitschiet. Een aantal leerlingen ondervindt tijdens het lezen steevast het gevoel alsof ze niet bij de tekst kunnen blijven. Dit geeft mij een angstig gevoel. Mijn keuze voor een helder, schreefloos letterbeeld werd ingegeven door de regelmaat in leesbaarheid van de Bolognese krant 'Il Resto del Carlino'. De broodtekst bleek het zeer goed te kunnen uithouden tegenover kranten met schreeftekst. Uit eigen onderzoek bleek dat de Helvetica-broodtekst op het punt van de leesbaarheid gunstiger werkt dan de Frutiger. Beide onderzoeken van de, Helvetica, Frutiger, laten ondubbelzinnig zien dat de lezer gunstiger reageert bij het gebruik van de Helvetica.

Bij de letterkeuze speelt smaak een belangrijke rol. Om verschillende smaken te kunnen dienen zijn er honderden lettertypes ontworpen. De letterontwerper kent drie doelen waarvoor hij zijn letters op de tekentafel uitzet. Zo heb je lees- en algemene lettertypen, kijk- en contrasttypen en sfeertypen. Voor de keuze van een te gebruiken krantenletter zoeken we in de eerste categorie.

De Times is een letter die ontworpen is als krantenletter. Hij wordt ook toegepast in boeken. Omgekeerd worden veel boekletters ook toegepast in kranten. Hetzelfde gaat op voor letters in de schreefloze families. De meest voorkomende schreefloze letter voor de platte tekst blijft de Helvetica. Deze ook voor kleine letters geschikte letterfamilie van de ontwerper Max Miedinger heeft zich door de jaren heen net zo bewezen als de Times van Morison. Het feit, dat de Helvetica in originaliteit voorbij is gestreefd door verschillende andere schreefloze alfabetten, neemt niet weg dat hij zich nog steeds magnifiek blijft gedragen in de broodtekst. De veel markanter vormgegeven Frutiger heeft in de kleine corpsen, net als bij de Gill , een veel te dominante aanwezigheid. Door de dik-dun verhoudingen en de puntige uitsteeksels gaan ze als het ware vibreren. Die optische werking is de oorzaak van de gevoelde storing. Wat je ook aan deze twee types zou bijstellen, het trillende karakter in de kleine corpsen haal je er niet uit. De ruime rondingen en hoge xhoogte van de Helvetica maakt het leesbeeld veel vaster. De letter verbindt daarom veel meer dan de twee hiervoor genoemde screeflozetypes. Bij schreefloos schrift is juist die verbinding van zoveel belang. Eric Gill ontwierp zijn letter voor een gevelbelettering en Adriaan Frutiger tekende zijn Frutiger voor een vliegveld. Beide letters zijn nooit afgestemd op de kleine corpsen. Miedinger zocht naar een schrift zonder schreven dat het uithield naast de geschreefde letterfamilies.

Letters ontwerpen voor een vliegveld stelt aan de ontwerper andere eisen aan de vorm. Het gaat dan vooral om de afstandswerking van de extreem grote corpsen. Tijdens mijn omgang met letters heb ik steeds kunnen zien waar de ontwerper naar toe werkte. Voor de categorie kijken sfeerletters is dat duidelijk. Die zijn als het ware voor feestelijke doeleinden gemaakt. Waar het gaat om berouting gelden complexere eisen. De ontwerper moet de maximale afstandswerking van de afzonderlijke karakters bestuderen. Daarbij kijkt hij niet hoe zijn letters zich gedragen in de kleine corpsen. Letters voor het leestype worden anders behandeld.

In het typografisch karakter van Trouw verandert op het oog niks, als we de schreefloze Frutiger vervangen door de Helvetica. Zonder te veel overhoop te halen is er bij het ontwerpen van een nieuw MEDIA-katern een mogelijkheid aanwezig om binnen drie pagina's de Helvetica te gebruiken voor de broodtekst. Gelijk de voorbeelden die op tafel lagen voor het kunstkatern. Na lang kijken heeft geen van de toeschouwers daar destijds iets over opgemerkt. Wel was men toen enthousiast over de leesbaarheid. Naar aanleiding van deze ervaring kunnen we zonder ingewikkelde onderzoeken kijken of mijn poging om rust binnen de tekst te krijgen zal aanslaan.

Een eenvoudige definitie van het begrip leesbaarheid luidt: gemakkelijk, aangenaam en uitnodigend om te lezen. Vermoeidheidsverschijnselen tijdens het lezen mogen niet ontstaan door een moeilijk letterbeeld. Al enkele jaren stoor ik me aan het letterbeeld van de broodtekst van onze krant. Zodra ik merk dat ik niet de enige ben, slaat de schrik me om het hart. Bij het lezen van verschillende stukken broodtekst vergaat het mij als volgt:

Bij de ene krant ben je je als het ware niet bewust dat je leest. Het lezen vergaat me dan als een ritmische bezigheid. Bij andere bladen kan het lezen moeilijk gemaakt worden door onrust in het letterbeeld van de broodtekst. Trouw heeft daar last van. Ook het architectuurblad 'Archis', dat voor een deel uit de letter Gill wordt gezet, geeft een dergelijke ervaring. De letters schokken voor de ogen zodat je moeilijk bij de inhoud van de tekst kan blijven. In dit blad bewijst de overgang van de twee gebruikte letterfamilies hoe het ene type dienstbaar aan de lezer is en het andere niet. Taalkundig is het blad Archis zwaar en moeilijk toegankelijk. Dat maakt zo'n beoordeling iets eenvoudiger omdat je regelmatig denkt dat het leesprobleem zich voordoet wegens de ontoegankelijke schrijfstijl.

Er zijn drie factoren waaraan leesbaarheid wordt afgemeten:

Fysieke en psychische

Taalkundige

Typografische

Fysiek-psychisch is er in mijn persoonlijk leesgedrag een storing. Woordbeeld-moeilijkheden heb ik altijd gehad. Dat kleurt mijn leeservaring. Zoveel ben ik me bewust. Vervelend is echter dat velen met mij dit probleem delen. Zodra je hierdoor dit motief voor een andere, leesbaarder krant gaat kiezen, is er iets aan de hand dat verder reikt dan een persoonlijke handicap. In de verschillende scholen waar ik regelmatig informeer naar de toegankelijkheid van onze letter, merk ik dat er steeds een opmerking uitschiet. Een aantal leerlingen ondervindt tijdens het lezen steevast het gevoel alsof ze niet bij de tekst kunnen blijven. Dit geeft mij een angstig gevoel. Mijn keuze voor een helder, schreefloos letterbeeld werd ingegeven door de regelmaat in leesbaarheid van de Bolognese krant 'Il Resto del Carlino'. De broodtekst bleek het zeer goed te kunnen uithouden tegenover kranten met schreeftekst. Uit eigen onderzoek bleek dat de Helvetica-broodtekst op het punt van de leesbaarheid gunstiger werkt dan de Frutiger. Beide onderzoeken van de, Helvetica, Frutiger, laten ondubbelzinnig zien dat de lezer gunstiger reageert bij het gebruik van de Helvetica.

Bij de letterkeuze speelt smaak een belangrijke rol. Om verschillende smaken te kunnen dienen zijn er honderden lettertypes ontworpen. De letterontwerper kent drie doelen waarvoor hij zijn letters op de tekentafel uitzet. Zo heb je lees- en algemene lettertypen, kijk- en contrasttypen en sfeertypen. Voor de keuze van een te gebruiken krantenletter zoeken we in de eerste categorie.

De Times is een letter die ontworpen is als krantenletter. Hij wordt ook toegepast in boeken. Omgekeerd worden veel boekletters ook toegepast in kranten. Hetzelfde gaat op voor letters in de schreefloze families. De meest voorkomende schreefloze letter voor de platte tekst blijft de Helvetica. Deze ook voor kleine letters geschikte letterfamilie van de ontwerper Max Miedinger heeft zich door de jaren heen net zo bewezen als de Times van Morison. Het feit, dat de Helvetica in originaliteit voorbij is gestreefd door verschillende andere schreefloze alfabetten, neemt niet weg dat hij zich nog steeds magnifiek blijft gedragen in de broodtekst. De veel markanter vormgegeven Frutiger heeft in de kleine corpsen, net als bij de Gill , een veel te dominante aanwezigheid. Door de dik-dun verhoudingen en de puntige uitsteeksels gaan ze als het ware vibreren. Die optische werking is de oorzaak van de gevoelde storing. Wat je ook aan deze twee types zou bijstellen, het trillende karakter in de kleine corpsen haal je er niet uit. De ruime rondingen en hoge xhoogte van de Helvetica maakt het leesbeeld veel vaster. De letter verbindt daarom veel meer dan de twee hiervoor genoemde screeflozetypes. Bij schreefloos schrift is juist die verbinding van zoveel belang. Eric Gill ontwierp zijn letter voor een gevelbelettering en Adriaan Frutiger tekende zijn Frutiger voor een vliegveld. Beide letters zijn nooit afgestemd op de kleine corpsen. Miedinger zocht naar een schrift zonder schreven dat het uithield naast de geschreefde letterfamilies.

Letters ontwerpen voor een vliegveld stelt aan de ontwerper andere eisen aan de vorm. Het gaat dan vooral om de afstandswerking van de extreem grote corpsen. Tijdens mijn omgang met letters heb ik steeds kunnen zien waar de ontwerper naar toe werkte. Voor de categorie kijken sfeerletters is dat duidelijk. Die zijn als het ware voor feestelijke doeleinden gemaakt. Waar het gaat om berouting gelden complexere eisen. De ontwerper moet de maximale afstandswerking van de afzonderlijke karakters bestuderen. Daarbij kijkt hij niet hoe zijn letters zich gedragen in de kleine corpsen. Letters voor het leestype worden anders behandeld.

In het typografisch karakter van Trouw verandert op het oog niks, als we de schreefloze Frutiger vervangen door de Helvetica. Zonder te veel overhoop te halen is er bij het ontwerpen van een nieuw MEDIA-katern een mogelijkheid aanwezig om binnen drie pagina's de Helvetica te gebruiken voor de broodtekst. Gelijk de voorbeelden die op tafel lagen voor het kunstkatern. Na lang kijken heeft geen van de toeschouwers daar destijds iets over opgemerkt. Wel was men toen enthousiast over de leesbaarheid.

Naar aanleiding van deze ervaring kunnen we zonder ingewikkelde onderzoeken kijken of mijn poging om rust binnen de tekst te krijgen zal aanslaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden