Een echte Terry Riley, op harp

interview | Harpiste Gwyneth Wentink speelt het gloednieuwe 'Children of Gaza' van minimalmusic-componist Terry Riley. Speels, en met de bekende puls.

Minimalmusic-man van het eerste uur, Terry Riley, bivakkeert tijdens het tweejaarlijkse World Minimal Music Festival een weekje in Amsterdam en treedt - 79 jaar oud - ook zelf op. Ter gelegenheid van het evenement, waar de Amerikaanse componist als special guest wordt ontvangen, schreef hij een nieuw werk: 'Children of Gaza' voor harp, accordeon en kinderkoor.

De Nederlandse harpiste Gwyneth Wentink kent Riley goed en liet hem weten dat ze graag iets van zijn hand zou spelen. En zo geschiedde: een nieuwe Riley van een klein half uur wordt ten doop gehouden in het Muziekgebouw aan 't IJ. Wentink: "Op een gegeven moment belden we en zei hij: 'Ik droomde over harp en kinderkoor.'"

Wentink gaf Riley een spoedcursus harp, want hoe zit dat nu precies met al die snaren en met de pedalen? "De pedalen van de harp veranderen de toonhoogte, er is een grens aan hoe rap je de toonhoogtes kunt aanpassen. Daar moesten we tijdens het schrijfproces even over skypen. Wat ik nu moet doen is harp én gong spelen, een heel gestoei met de coördinatie. Ik heb hem bewust niet te veel mogelijkheden en onmogelijkheden laten weten, want ik wilde dat hij zo vrij mogelijk zou kunnen componeren. Bij veel componisten die aan harp denken, gaan er alarmbellen af, zo van: dit is een heel moeilijk instrument om voor te schrijven. Vanwege die pedalen natuurlijk, en je hebt er toch niet dagelijks mee te maken."

Spirituele weg

"Stemmen wisselen elkaar af en lopen door elkaar heen in 'Children of Gaza', en de klanken doen me erg denken aan die van Indiase muziek. Het is een echte Riley geworden, dit stuk. In de verschillende lagen zit een heel eigen speelsheid, en de bekende pulsbeleving.

"Het mooie aan Terry is dat hij een van de voormannen is van de minimal music, maar niet destijds heeft gedacht: 'Nu heb ik het gevonden, hier blijf ik bij'. Terry heeft zich permanent ontwikkeld en steeds andere elementen geïntegreerd in zijn muziek. Hij staat open voor nieuwe inspiratiebronnen, speelt in op de actualiteit. Ook in dit werk: hij had nog nooit voor harp en accordeon geschreven.

"De teksten zijn van hemzelf. Hij brengt een ode aan de vrede en geeft de kinderen die door oorlogsgeweld hun dierbaren hebben verloren een stem. Zijn enorme bagage, met invloeden van Coltrane, Stockhausen en Indiase muziek, hoor je terug. Terry is verbonden met heel oude tradities en tegelijk is hij ook daar waar de nieuwste dingen gebeuren.

"Zijn kennis van Indiase muziek is ongeëvenaard. Hij staat elke dag om vijf uur op en studeert raga's. Hij ziet muziek als een spirituele weg, als een manier om tot een bepaald begrip te komen van het mens-zijn.

"Hij heeft eens gezegd: 'Als ik 's morgens wakker word, voel ik me net een klein kind'. En dat zie je ook. Hij heeft iets onschuldigs. Een grootheid op zoveel vlakken, en tegelijk zo'n nederig persoon."

Harp, accordeon, kinderkoor: Wentink kijkt eigenlijk nergens van op. Zelf speelt ze in de meest uiteenlopende combinaties: in duo met cello, met strijkkwartet, als lid van een Indiaas ensemble met Indiase viool, saxofoon en bansuri (Indiase fluit), als harpiste in het Orchestre Révolutionnaire et Romantique van John Eliot Gardiner.

Alles kan op de harp - of víndt Wentink dat alles kan? "Dat laatste. Wat me aantrekt in een samenwerking is de mentaliteit van de ander, z'n passie, meer dan wat hij of zij nu precies bespeelt. Ik speel harp, maar ik zie mezelf niet als ambassadrice van het instrument. De harp is heel oud, hij past bij volksmuziek, Zuid-Amerikaanse muziek, hij heeft een plek in de klassieke muziek. In het Westen heeft de harp het imago dat hij vooral bij romantisch repertoire hoort, omdat er in de romantische periode veel voor is geschreven."

Avontuur

"Ik heb voor de harp gekozen, maar ik ben een musicus. Het avontuur, het opzoeken van nieuwe invalshoeken, het verkennen van grenzen in de kunst en het combineren van elementen, daarin ligt voor mij de uitdaging."

Erg rileyaans, kunnen we zeggen.

"Ja, ik denk dat we elkaar daarin ook vinden. Openstaan voor het nieuwe en vasthouden aan de traditie. Ik zie de traditie als een heel belangrijke basis van alles wat ik doe."

"De verschillende muzieksoorten hebben zo veel overeenkomsten. Indiase muziek, en een dag later Vivaldi, dat kan makkelijk. Het gaat om een stemmingswisseling, maar die knop kun je snel omzetten. Ik verbaas me meer over de overeenkomsten dan de verschillen. Muziek kan je naar een stille ruimte brengen, naar een vorm van begrip bij jezelf. Kunst is een van de mooiste vehikels om op een plek zonder verlangen of wereldse toestanden terecht te komen. Terry's muziek, Indiase muziek: zolang je daar onbevooroordeeld naar luistert, bieden die een goede ingang.

"De harp is een machtig instrument omdat hij zo eenvoudig is. Het principe wordt gevormd door twee plankjes met daartussen snaren, en je hebt een mooie klank. Goed, de pedalen zijn lastig, maar het basisidee is supersimpel. Een harp wordt veel gebruikt in therapieën, je bespeelt met je vingers direct de snaren, er zit niks tussen jou en de harp. Het is een heel fysiek instrument dat tegen je borstkas resoneert, je omarmt het."

World Minimal Music Festival: 8 t/m 12 april in het Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam. Info: www.minimalmusicfestival.nl.

'Het mooie aan Riley is dat hij als voorman van de minimal music niet heeft gedacht: Nu heb ik het gevonden, hier blijf ik bij'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden