Een echte Ier speelt hurling of Gaelic football

De Ierse ridders van weleer zijn tegenwoordig politieagent of fabrieksarbeider. Hun spelen echter, hebben de tand des tijds doorstaan. De Keltische sporten hurling en Gaelic football zijn in Ierland veel populairder dan het Europese voetbal. Geld valt er niet mee te verdienen. En buitenlandse toernooien zijn onmogelijk. Het is puur nationale trots wat de amateurs drijft.

Andere balsporten worden inferieur geacht. “Keltische spelen bevestigen je afkomst. Bekrachtigen de Ierse cultuur. Je laat zien dat je een Ier bent en dat je trots bent op die nationaliteit”, zegt een speler.

In het Dublinse Parnell Park, de thuisbasis van het Gaelic voetbalteam van het graafschap Dublin, waait donderdagavond een ijzige wind. Als de eerste regendruppels naar beneden kletteren, schieten de spelers richting kleedkamer om hun handschoenen op te halen. “Heb je meer grip op de bal”, verklaart een speler in het voorbijgaan. Dublin traint vanavond voor de laatste keer. Het is drie dagen voor de All Ireland-finale waarin zij het Noordierse graafschap Down zal treffen. De wil om te winnen is groot. Zeker omdat Dublin de afgelopen twee jaar in de finales het onderspit moest delven.

Het team, geselecteerd uit spelers die voor verschillende clubs in het graafschap Dublin uitkomen, oogt ontspannen. Het afgelopen jaar werd er drie keer per week getraind om zich door de provinciale voorrondes te slaan. Na een overwinning op Leitrim in de halve eindstrijd, waarin de winnaars van de vier Ierse provincies elkaar treffen, was Dublin verzekerd van een finaleplaats. Hoewel de wedkantoren ervan uitgaan dat Down met de eer gaat strijken, zeggen de spelers van Dublin dat ze in zijn voor een grote verrassing.

Sterspeler Mick Deegan vindt echter enige voorzichtigheid op zijn plaats. “We zullen Down niet echt dik verslaan. Het worden echt geen scores zoals tegen Wicklow.” Deegan refereert aan de oefenwedstrijd een week daarvoor, waarbij Dublin Wicklow met 20-9 inmaakte. Het hoofdstedelijke team scoorde drie doelpunten - per goal drie punten waard - en behaalde 11 'gewone' punten door de bal tussen de twee latten boven het doel te poeieren.

Vleesbonk

Collega Keith Barr is echter minder vies van grootspraak. De ietwat dikkige vleesbonk zegt dat de frustratie onder het Dublinse team zo groot is na het verliezen van de vorige twee finales, dat alle vijftien spelers erop gebrand zijn om de Sam Maguire-bokaal in ontvangst te nemen. Bovendien acht hij het noodzakelijk in de strijd tegen de toenemende populariteit van voetbal in de Dublinse contreien dat Dublin wint. Barr: “Als wij succesvol zijn, betekent dat automatisch een run van jonge leden op Gaelic voetbalverenigingen.”

Hoewel de Ierse hoofdstad 724 Gaelic voetbalteams en 388 hurlingteams heeft, vreest de bond voor de Keltische spelen, de Gaelic Athletic Association (GAA), voor de toekomst van deze typische, Ierse sporten. Zo worden beoefenaars van deze balspelen vooral in Dublin gezien als 'achterlijk' en 'boers'. En de deelname van het Ierse voetbalelftal aan het wereldkampioenschap in de Verenigde Staten, heeft ook weinig goeds gedaan voor het spanningsveld tussen Europees voetbal en Ierse balsporten. “Met voetbal valt geld te verdienen en je kunt in het buitenland spelen”, zegt een woordvoerder van de GAA zuchtend. “Hurlers en Gaelicvoetballers krijgens hoogstens een gratis vakantie als ze de finales winnen.”

Misschien dat dergelijke feiten niet-spelers afschrikken, het Dublinse team en de hurlers van graafschap Offaly kunnen er niet mee zitten. Niet alleen omdat ze vinden dat hun sport een hoger doel dient: trots en behoud van de Ierse cultuur. Maar vooral ook omdat het winnen van finales indirect lucratieve voordelen kan bieden. Kevin Martin, de jongste speler in het hurlingteam van Offaly: “Als je eenmaal een finale hebt gespeeld, gaan alle deuren voor je open.” Grijnzend: “Al ben je de grootste kluns van heel Ierland, je krijgt vast en zeker een goede baan aangeboden. Puur en alleen op grond van je sportprestaties.”

De strijd die de GAA voert om de Keltische sporten levend te houden, is analoog aan de geschiedenis van hurling en Gaelic voetbal. Ook al is het gevecht nu tegen de afnemende interesse van het eigen volk en niet langer tegen buitenlandse overheersers die de Ierse balsporten als verwerpelijk zagen. Zo was hurling bijvoorbeeld in 1367 verboden omdat de sport tot verwaarlozing van de militaire dienst zou leiden. Ook religieuze leiders zagen het spel liever niet gespeeld worden. Hurling zou zonden en moorden tot gevolg hebben.

Gaelic voetbal kon op eenzelfde respons rekenen van de machthebbers in Ierland. Ook al ging voetbal pas in de zeventiende eeuw in de ban. Dit late tijdstip is echter het gevolg van het feit dat deze sport pas rond 1600 in Ierland in zwang raakte. Hurling daarentegen, werd 2000 jaar geleden al op het eiland gespeeld. Vaak voorafgegaand aan een grootscheeps gevecht tussen de ridders van diverse koningen in Ierland. Vanwege de lange historie, figureert hurling vaak in Ierse sprookjes. Zo gaat onder andere het verhaal dat de dove koning Labraí Loingseach plotseling weer kon horen nadat hij een hurlingstick, een camán, tegen zijn hoofd kreeg.

Uitgestorven

Dankzij de verboden op beide Ierse spelen, waren hurling en Gaelic voetbal bijna uitgestorven in Ierland toen Michael Cusack in 1884 de GAA oprichtte. Cusack, een fervent verdediger van de Ierse taal, vond dat de Ieren hun eigen nationale sporten moesten beoefenen. En niet 'werden gedwongen om zich Britse spelen eigen te maken'. De GAA kreeg als taak typisch Ierse sporten te promoten en wedstrijden te organiseren. Doel hiervan was dat spelers van hurling en Gaelic voetbal 'gedisciplineerde, zelfbewuste, nationalistische' Ieren worden die 'trots waren op hun afkomst en hun culturele tradities'.

De GAA organiseerde wedstrijden op het hele eiland. Net als de bond tegenwoordig nog steeds doet. In tegenstelling tot het 'gewone' voetbal, waarbij Ierland en NoordIerland ieder een eigen nationaal elftal hebben, komt dit bij hurling en Gaelic voetbal niet voor. Maar de eenheid is schijn. Zo zijn Noordierse politie-agenten en militairen uitgesloten van deelname aan de Keltische sporten. “Een gevolg van het nationalisme binnen de GAA”, verklaart een woordvoerder van de bond. “De meerderheid van onze leden ziet hen als een bedreiging vanwege het conflict in Noord-Ierland.”

In Tullamore heeft de opwinding twaalf dagen voor de hurlingfinale niets te maken met nationalisme. Het is puur het Offaly-gevoel dat door ieders aderen stroomt. Hurler Kevin Martin: “Als we winnen van Limerick gaan in heel graafschap Offaly de scholen voor twee dagen dicht en vieren wij en week lang feest. Niets is mooier dan dat jouw graafschap sterker is dan een ander.”

De laatste training van het Offalyteam verloopt chaotisch. Er wordt wat gerend. Enkele van de 140 behendigheden met de camán worden geoefend. De moeilijkste, waarbij de spelers de sliotar, een varkensleren bal die één tot drie ons mag wegen, op de platte onderkant van hun stick, de bass, moeten houden terwijl ze rennen, kost sommigen veel moeite. De afleiding van de training is groot. Honderden supporters staan rondom het veld, dat twee keer zo groot is als een 'gewoon' voetbalveld, om zich met de oefeningen te bemoeien. Of dat niet genoeg is, moeten de spelers ook nog om de beurt richting kleedkamer alwaar een kleermaker klaar zit om hun maten op te nemen voor het officiële Offaly-outfit.

Zinderen

Twaalf dagen later laat het team de 56 458 toeschouwers in het Dublinse Croke Park, het nationale stadion voor de finales van de Keltische spelen, zinderen. Bijna iedereen heeft zijn geld op Offaly gezet en tot grote verbazing is het Limerick dat de zeventig minuten durende wedstrijd beheerst. Overigens tot groot genoegen van de in het groen en wit gestoken Limericksupporters die massaal hun lied 'Limerick you're a lady' brullen. Bij de rust is de stand 2-8 voor Limerick en 1-4 voor Offaly. Aangezien het maken en het tellen van de doelpunten bij hurlen op dezelfde wijze verlopen als bij Gaelic voetal, staat Limerick met 14-7 voor.

Zo'n vijf minuten voor het einde van de finale geeft iedereen de hoop voor Offaly op. Maar dan slaat het team terug. De ene na de andere sliotar verdwijnt in het doel of tussen de twee palen boven de goal van Limerick. De supporters van Offaly zijn uitzinnig en stromen het veld op. Een minuut later geeft de scheidsrechter aan dat het gebeurd is. Offaly is All Ireland-kampioen 1994. En mag de Liam McCarthy-trofee mee naar huis nemen.

In de kleedkamer heerst ongeloof. Haast verdwaasd zitten de vijftien spelers en de drie reserves op de banken. Frankie Carroll, de speler die de terugkeer van Offaly in gang zette, bietst een sigaret. Stilletjes rookt hij, geheel in gedachten verzonken. Na een paar minuten zegt Carroll: “We hebben echt gewonnen. Onvoorstelbaar.” Het team wacht die avond een groot diner en vertrekt de volgende dag per trein naar Tullamore om zich op te maken voor zeven dagen feest. Carroll: “Ik denk dat ik mij dan pas echt winnaar voel.”

In dezelfde kleedkamer zitten de Dublinse Gaelic voetbalspelers twee weken later, met witte koppen op de banken. Het is doodstil. Keith Barr frummelt aan zijn handschoenen en geeft zijn kicksen een trap. “Frustratie is blijkbaar niet genoeg om van graafschap Down te winnen”, fluistert hij. Manager Pat O'Neill probeert zijn jongens op te beuren met de woorden dat het team van Down sinds 1960 nog nooit een All Ireland-finale heeft verloren. Maar hij wordt niet gehoord.

Down werd gisteren terecht winnaar van de Sam Maguire-bokaal. Het team uit Noord-Ierland was veel sneller en meer gespitst op het maken van goals. Dublin stond meer dan eens totaal verward op het middenveld om zich heen te kijken. De enige kans die Dublin had om Down te achterhalen, een penalty, ging totaal de mist in. Daarbij verdween ook meten de mogelijkheid op een gelijkspel: iets dat zowel bij Gaelic voetbal als bij hurling haast nooit voorkomt. Uiteindelijk ging het hoofdstedelijke team met 15-13 kopje onder. Barr sarcastisch: “Hadden de bookies toch gelijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden