Opinie

Een duivelachtige engel/Hollandia speelt 'De bitterzoet' als satanisch gruwelsprookje/theater

AMSTERDAM - Een satanisch gruwelsprookje waarin alles op z'n pootjes terechtkomt: dat is toch waar we, als we maar genoeg kind zijn gebleven, het diepst naar verlangen? Theatergroep Hollandia en het Vlaamse Theater Antigone zorgen op voorbeeldige wijze voor zo'n toneelstuk. Toch weet je bij het slot dat het een sprookje is gebleven, en dat de werkelijkheid veel grimmiger is.

Het stuk heet 'De bitterzoet' in de vertaling/bewerking van Peer Wittenbols van 'Brimstone & Treacle' (zwavel en stroop) van Dennis Potter. De helse bijklank van de Engelse titel is in de vertaling verdwenen, maar komt buitengewoon goed uit de verf in de satansengel Martin van Fedja van Huêt. Deze Martin duikt op in het treurige gezinnetje Broex. Dochter Carry Broex heeft twee jaar geleden een ongeluk gehad en ligt verlamd in bed. Ze kan niet meer spreken en stoot alleen maar onbegrijpelijke klanken uit, terwijl ze spastisch haar armen wild om zich heen slaat. Carola Arons legt haar personage met ijzeren consequentie te bed, een enorme prestatie.

Meneer Broex heeft door de gebeurtenissen elk geloof in het goede verloren. Hij sympathiseert met het Nationaal Front, en begint, zodra hij thuis komt van het werk, te vitten op zijn vrouw. Deze geknakte man maakt Bert Luppes letterlijk tot een geknakte man: niet alleen in een licht doorgebogen gestalte die niet meer recht kan staan, maar ook in een blik die uitgebluster is dan ik Luppes ooit heb zien kijken. Ook hier is het die strak doorgevoerde speellijn die als de cellopartij in een strijkkwartet, nu eens donker, dan weer schel, de grondmelodie van het stuk vasthoudt.

Mevrouw Broex is duidelijk de eerste viool, kwebbelend, er vast van overtuigd dat haar dochter nog signalen opvangt en met haar ouders contact heeft, slovend voor man en kind. Frieda Pittoors brandt, zoals we gewend zijn van deze formidabele actrice, haar personage op je netvlies. Voor haar is Martin, die zomaar bij hen intrekt en niet van plan lijkt binnenkort weg te gaan, een reddende engel die haar ongevraagd binnen het kwartier mamma noemt.

Kern van het stuk is dat Martin ook inderdaad een engel is, maar wel één met duivelse trekken. Dankzij hem kan mevrouw Broex na twee jaar eindelijk de deur eens uit. De vreugde over het uitstapje, uiteraard naar de kapper, en de angst voor haar man schieten door haar gezicht. Maar ze durft het. Meteen na haar vertrek ontkleedt Martin de dochter en neemt haar zonder verdere plichtplegingen.

De regie van Johan Simons en Paul Koek volgt op een schitterende manier de wisselingen tussen verbeelde werkelijkheid en fantasie, die het kenmerk is van Potters toneelschrijfkunst en op een onovertroffen wijze was te zien in de televisieserie 'The Singing Detective' van de BBC. In het decor van Leo de Nijs en Patrick Pruvoost breekt een helse storm en regenbui los, als Martin met de moeder gaat bidden. De grote propellers die de keuken afscheiden van de woonkamer loeien geweldig, de acht witte vitrages wapperen, de (opgezette) honden janken, een dichte waternevel brengt voelbaar klamme kilte in de zaal. Ik zag meteen die spookachtige scènes op de ziekenzaal in 'The Singing Detective' voor me.

De kwelduivel die Fedja van Huêt met bokkenmotoriek door de kamer laat springen, is ook een genezende engel. Door vuile racistische taal uit te slaan, brengt hij meneer Broex af van zijn sympathieën voor extreem-rechts. In het slot wordt de moraal van Potter te mooi om waar te zijn: op een volkomen verduisterd toneel voert Martin een satanisch ritueel uit, waarin het woest tekeer moet gaan, want als het licht weer aangaat, zien we een poedelnaakte Martin zich heenspoeden. Maar, o wonder: als de opgeschrikte ouders uit hun slaapkamer komen, blijkt de dochter genezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden