Een duik in het geheime archief tijdens Openbaarheidsdag

Historici en journalisten zijn onder meer benieuwd naar wat toenmalig premier Ruud Lubbers in 1989 precies vond van de Duitse eenwording na de val van de Muur.Beeld EPA

Onderzoeksjournalisten en geschiedkundigen duiken het Nationaal Archief in, want vandaag vervalt de geheimhouding van een deel van de overheidsarchieven uit de jaren 1939, 1964 en 1989. De eerste dinsdag van een nieuw jaar staat ook wel bekend als 'Openbaarheidsdag'. Mogelijk komen er nieuwe feiten aan het licht over een aantal belangrijke gebeurtenissen in die jaren.

De eerste dinsdag van het nieuwe jaar is volgens vast gebruik de eerste mogelijkheid om geheime stukken in te zien die op basis van de Archiefwet 25, 50 of 75 jaar geheim moeten blijven.

Op Openbaarheidsdag komen 4100 geheime dossiers beschikbaar, onder meer van ministeries. Het kan gaan om tot nu toe geheime informatie over het fraudebestendige paspoort en de houding van de Nederlandse regering tijdens de val van de Muur (1989).

1964 was het jaar van het omstreden huwelijk van prinses Irene en Carlos Hugo de Bourbon de Parme. En verder wordt het geheime archief publiek van Joseph Luns, voormalig minister van buitenlandse zaken (1956-1971).

Ook de geheime archieven uit 1939, het jaar voor de Tweede Wereldoorlog, worden openbaar blijkens een opgave van het Nationaal Archief. Volgens het archief liet koningin Wilhelmina zich in 1939 niet onbetuigd en waarschuwde ze voor de herbewapening in Europa, zo leren geheime stukken uit het Kabinet van de Koningin.

Privacy
De Archiefwet van 1995 bepaalt dat archieven van de overheid na twintig jaar worden overgedragen aan het archief. Ruim 95 procent van die stukken is meteen in te zien. Circa 5 procent blijft voor perioden van 25, 50 of 75 jaar geheim. Dat is om de privacy van nog levende personen of om het landsbelang te beschermen.

Volgens het Nationaal Archief zijn het meestal onderzoeksjournalisten die op Openbaarheidsdag de stukken komen raadplegen. Er worden immers geheime stukken geopenbaard over de nasleep van het fraudebestendige paspoort (1989). Dat leidde tot het aftreden van minister van defensie Wim van Eekelen en staatssecretaris van buitenlandse zaken René van der Linden.

"Er zitten altijd wel een paar pareltjes van nieuwsfeiten bij", zegt Jacqueline van Walbeek van het Nationaal Archief. De belangstelling uit journalistieke kring wordt volgens haar ook steeds breder. Zij verwijst bijvoorbeeld naar de belangstelling van RTL Boulevard voor de geboortekaartjes en gelukwensen bij de geboorte van prinses Beatrix in 1938, die vorig jaar na 75 jaar openbaar werden.

Meer informatie over de rol van voormalig premier Ruud Lubbers ten tijde van de val van de Muur (1989) is iets waar journalist, schrijver en historicus Ad van Liempt naar uitkijkt. "Ik wil weten of er na de val van de Muur veel diplomatiek verkeer met Duitsland is geweest en wat daarover in het kabinet is besproken", zei Van Liempt, medeoprichter en voormalig hoofdredacteur van de tv-rubriek Nova, tegen het ANP.

Kohl boos op Lubbers
De auteur van geschiedenisboeken over onder meer de Tweede Wereldoorlog en Indonesië is vooral benieuwd naar wat naar buiten komt over het Nederlandse standpunt over de Duitse eenwording.

Lubbers gaf net als de Britten na de val van de Muur aan geen voorstander te zijn van een hereniging van Oost- en West-Duitsland, tot woede van de toenmalige bondskanselier Helmut Kohl.

"Dat blijft een pikante kwestie", zegt Van Liempt. "Misrekeningen van staatslieden blijven altijd interessant. Door zijn standpunt waren zijn kansen verkeken als voorzitter van de Europese Commissie. Dat werd de Belg Dehaene.''

Van Liempts belangstelling gaat verder uit naar het jaar 1964, het jaar van het huwelijk van prinses Irene, die zich tot het katholicisme bekeerde om Carlos Hugo te kunnen trouwen. Zij zag daarom af van een eventuele troonopvolging.

Van Liempt vreest echter dat die archiefstukken nog niet openbaar zullen worden vanwege de speciale regels voor het Koninklijk Huis. "Maar als die gang van zaken eenmaal openbaar wordt, dan zullen we daar met z'n allen nog van staan te kijken", zegt hij.

Van de openbaarmaking van de archieven van oud-minister Joseph Luns uit 1964 verwacht Van Liempt daarentegen niet veel. Over Luns is in 2010 een biografie verschenen, waarvoor de auteur Albert Kersten toegang heeft gehad tot diens archieven. "We weten al dat het een buitengewoon reactionaire man was die politiek veel kwaad heeft gedaan."

Ad van LiemptBeeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden