Review

Een duffe sociëteit met levendige personagesRECENSIE

Een ontmoetingsplaats voor wetenschappers en kunstenaars moest het worden. Een centrum voor het verzamelen en verspreiden van de nieuwste ontwikkelingen. Een ankerpunt voor de Nederlandse cultuur.

Om de een of andere reden is het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten dat nooit geworden. Ook de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, waar het Instituut in 1851 in overging, was zelden het bruisend middelpunt dat de oprichter, koning Lodewijk Napoleon, op 8 mei 1808 voor ogen stond. Integendeel, de KNAW komt maar niet van haar stoffige imago af: een duffe sociëteit waar oudere heren - pas in 1950 worden de eerste vrouwen toegelaten - elkaar bewieroken en vervolgens na het genot van een borrel en een sigaar huiswaarts keren.

Deze week probeert de Akademie dat beeld opnieuw wat op te poetsen. Vrijdag is er een symposium over de breuk van 1851, toen de kunstenaars werden verstoten, en afgelopen maandag werd een boek gepresenteerd, een kroniek van de 190-jarige geschiedenis.

De auteurs van 'Een beeld van een academie' hebben voor een caleidoscopische aanpak gekozen. Met korte verhaaltjes schetsen ze een beeld waarbij de 190 jaartallen als kapstok dienen. In elk jaar staat een persoon, een incident, een maatregel of wat dan ook centraal. Dat blijkt een succesvolle aanpak: het geheel is geen gortdroge geschiedschrijving geworden, maar een levendig boek waarin het, mede door de vele illustraties, prettig bladeren en neuzen is.

Onder '1867' bijvoorbeeld stuit de lezer op het onderzoek van de paalworm. Een oud probleem. Al in de achttiende eeuw waren de dijken langs de Noordzeekust plotseling bezweken. Oorzaak: een worm die zich met onverzadigbare eetlust en vernietigende boorkracht een weg door de houten palen van de zeewering baant. Terwijl Rijkswaterstaat Noorse stenen laat aanvoeren, de dominees boete prediken en het volk belasting betaalt, studeert de Akademie. Na tien jaar van onderzoek vindt ze in 1867 het antwoord in Urk: de teerkwast. Palen die langdurig in creosootolie zijn gedrenkt, lust de paalworm niet meer.

Of de KNAW met dit soort verhalen van haar stof wordt bevrijd, is een andere kwestie. Het zijn namelijk vooral de optredende personen en hun levensverhalen die het boek verluchtigen. “Het doen en laten van die personen bepaalt het gezicht van de Akademie”, verdedigen de auteurs zich in hun inleiding. Maar dat is wat al te gemakkelijk geredeneerd. De rol van de Akademie reikt meestal niet verder dan het lidmaatschap van die personen.

Zo is het niet de Akademie, maar het Akademie-lid Teunis Zaayer die in 1885 zijn finest hour beleeft, als hij de 'Leidsche gifmengster' ontmaskert. Deze 'Goeie Mie' heeft twintig jaar kans gezien tientallen mensen te vermoorden, onder wie haar ouders, zes van haar kinderen en acht andere familieleden. Iedereen laat de vele sterftes voorbijgaan, politie en artsen, net zo als begrafenisondernemers en rattenkruitverkopers. Als ze uiteindelijk toch voor de rechter komt, is het Zaayer met zijn kennis over arsenicumvergiftiging die haar veroordeling bezegelt.

Soms echter is de KNAW zelf hoofdpersoon in een jaartal, met name in haar rol als adviseur van de staat. Die verhalen zijn meestal niet zo spectaculair, maar daarom niet minder kleurrijk. In 1930 bijvoorbeeld oordeelt de Akademie over een verzoek van de heer Kuiper te Leeuwarden om subsidie voor zijn boek over 'Nederland in zijne internationale betrekkingen van 100 jaar vóór Christus tot 1930'. De minister wordt geadviseerd afwijzend te beschikken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden