’Een dramatische amputatie’

Niet alleen de kunstinstellingen die geen subsidie meer krijgen, maar ook commissieleden van de Raad voor Cultuur vinden dat het Fonds voor de Podiumkunsten verkeerde keuzes heeft gemaakt.

Reuring is er iedere vier jaar wel als bekend wordt gemaakt welke ensembles, (muziek)theatergroepen, festivals en dansgezelschappen geld krijgen voor de komende periode.

Toch is het dit keer anders. Voor het eerst adviseert de Raad voor Cultuur de minister niet meer over alle instellingen, maar alleen over de grote.

Om de ambtenaren van OC & W te ontlasten, is de wereld van de podiumkunsten sinds kort opgedeeld in categorieën. De zogenoemde boegbeelden – een groot aantal musea, symfonie-, opera- en dansgezelschappen en tien ’sectorinstituten’ – hoeven niet langer iedere vier jaar een beleidsplan in te dienen om daarmee subsidie binnen te slepen. Daarnaast oordeelt de Raad voor Cultuur nog wel over de instellingen in de zogeheten Basisinfrastructuur: dat zijn bijvoorbeeld de stadstheatergezelschappen en productiehuizen.

De derde en grootste categorie heeft minister Plasterk uitbesteed aan het nieuwe Nederlands Fonds voor Podiumkunsten+ (NFPK+); een machtig superfonds dat in zijn debuutjaar over 290 instellingen oordeelt.

NFPK+ maakte donderdag bekend dat het drastische keuzes maakt in de podiumkunstensector. 59 instellingen verliezen hun subsidie; 36 nieuwkomers krijgen wel subsidie.

Die driedeling van het podiumkunstenveld roept op zichzelf al elementaire vragen op. Maar vooral de procedure, de werkwijze en de expertise van met name de muziekcommissie van het NFPK+ hebben de afgelopen tijd van verschillende zijden onder vuur gelegen. Niet alleen vanuit de ensembles zoals Asko|Schönberg, Nederlands Kamerkoor (beide gekort) en het Willem Breuker Kollektief (helemaal afgewezen): zij wezen in de media al op de kaalslag die het fonds naar hun zeggen veroorzaakt en uitten stevige kritiek op de expertise en werkwijze van de muziekcommissie.

In de muzieksector vielen de meeste klappen: van de kleine zestig gesubsidieerde instellingen vielen er ruim twintig af. Een aantal andere ensembles stevent af op een fikse korting.

Maar de kritiek komt ook van collega-beoordelaars van het NFPK+. Zo waarschuwden de leden van de Commissie Compositie van datzelfde NFPK+ recent voor de onherstelbare schade aan het Nederlandse muziekklimaat door de, naar hun zeggen, onoordeelkundige Commissie Muziek. In een interview zei Roeland Hazendonk, lid van de compositiecommissie: „Wij menen dat er in de door het NFPK+ aangezochte commissie muziek onvoldoende expertise is vertegenwoordigd inzake de sector Nieuwe Muziek, waardoor de inzichten van de commissie het gezaghebbende karakter missen dat ervan verwacht mag worden.”

Kritiek is er ook vanuit andere hoek. Geurt Grosfeld, commissielid bij de Raad voor Cultuur, spreekt als actuele-muziekprogrammeur en organisator op persoonlijke titel: „Dit is een dramatische amputatie van het Nederlandse muziekleven. Het Fonds heeft geen duidelijke argumentatie gegeven hoe er wordt omgegaan met het muziekveld. Dat veld wordt daardoor een serieuze mogelijkheid ontnomen om te reageren op de adviezen. Je hoort erbij of je hoort er niet bij. De actuele muziek wordt niet serieus genomen in het culturele bestel. Ik vind ook dat de actuele muziek aan introspectie toe was. Maar nu is men gewoon met een slagersmes door het veld gaan lopen. Het is op deze manier moeilijk om een tegenwicht tegen deze bestuurlijke macht te vormen.”

Waarom heeft de Raad niet eerder ingegrepen? Grosfeld: „Het was voor de Raad onmogelijk om iets zinnigs over het Fonds te zeggen, omdat het grote plan en de samenhang op rijksniveau ontbreken. De architectuur ontbreekt als het ware in het Nederlandse kunstbeleid. En dat is kwalijk. Hier en daar wordt een poot weggezaagd of een muur weggebroken. Maar niemand heeft in de gaten dat het gebouw op die manier kan instorten. Ik hoop dat er mensen met gezag opstaan die inzien dat het hele bouwwerk belangrijk is.”

Ook binnen de oude muziek worden de onsamenhangende keuzes van de commissie van binnenuit gehekeld. Jan van den Bossche, eveneens commissielid bij de Raad voor Cultuur, zegt als directeur van het Festival Oude Muziek: „Als ik naar het muzieklandschap kijk, zijn er op zijn minst opmerkelijke dingen gebeurd. De subsidiestop voor het Amsterdam Baroque Orchestra van Ton Koopman, toch het Concertgebouworkest van de oude muziek, zou bij de Raad nooit zijn gepasseerd. Het is fantastisch dat een jonge groep als de Holland Baroque Society erbij is gekomen. Maar je krijgt toch een beetje het idee dat er oude eiken worden gekapt om een paar fraaie meiklokjes wat meer licht te geven.”

„De hele gedachte ’meer subsidie voor minder instellingen’ kon bij de Raad niet gerealiseerd worden”, vervolgt Van den Bossche. „We zaten in een historische en financiële patstelling en we hebben vervolgens 27 miljoen euro meer aan de minister gevraagd voor de realisering van zijn beleid. Vervolgens is ’meer voor minder’ doorgeschoven.

„Onze stelling over het nieuwe subsidiestelsel is geweest: zet geen schot tussen het Concertgebouworkest aan de ene en Asko|Schönberg aan de andere kant. Het Concertgebouworkest wordt zo op een heel andere manier beoordeeld, daar kan de Raad niks meer over zeggen. Vervolgens worden ensembles van internationaal topniveau aan de grillen van het NFPK+ overgelaten. Het lijkt er bovendien op dat niet de kwaliteit wordt gehonoreerd, maar de goede-plannenschrijvers. En dat cultureel ondernemerschap waar steeds op wordt gehamerd, is niet alleen een modeverschijnsel, maar ook een belediging in een sector die de nadruk op de inhoud legt en die elke euro tien keer omdraait. Het is bij het NFPK+ niet ’meer voor minder’ maar ’alles voor niets’ geworden.”

Behalve het gebrek aan samenhang is een van de klachten van de ensembles dat het NFPK+ de afgewezen instellingen nooit vooraf heeft gewaarschuwd voor hun dreigende subsidiestop. Veel ensembles voor nieuwe muziek zeggen zelfs nooit concertbezoek te hebben gehad van de commissieleden van het nieuwe fonds. Hoe beoordeelt een fonds instellingen die het niet heeft gehoord? NFPK-directeur George Lawson: „Ik ga ervan uit dat de commissie oordeelt op basis van de ingediende plannen en de waargenomen realiteit. We hebben de beschikking over de archieven van de Raad voor Cultuur. Als daar concertverslagen bij hebben gezeten, hebben we daar kennis van kunnen nemen. Daarnaast ga ik er van uit dat de commissie bestaat uit deskundigen, die verondersteld worden het werk van de aanvragers te kennen. ’Meer voor minder’ betekent strenger kiezen of het strikt noodzakelijk is om een vierjarige subsidie te geven. Dat was aangekondigd. Niet meer een heleboel kleintjes die allemaal een klein beetje krijgen, zodat je nooit iets krijgt wat stevig genoeg is, dat leidde tot die scherpere keuzes.”

De samenstelling van de fondscommissies is volgens Lawson tot stand gekomen op basis van een kleine voordrachtscommissie, die een voorselectie van leden heeft gemaakt. Zijn de leden van de muziekcommissie op voorhand geselecteerd voor het maken van die scherpe keuzes? „Zijn er beulen uitgezocht bedoelt u? Hahaha! Nee, volgens mij niet. Het zijn geen cultuurbobo’s, maar het zijn gewoon mensen die in het veld ieder op hun eigen terrein hun werk doen.”

Voor de tweejarige subsidieronde in november (uitslag februari 2009) hebben de nu afgewezen instellingen weer te maken met dezelfde personen van de commissies.

Hoe schat Lawson de kansen van de getroffen instellingen in november in? „De commissies beoordelen dan in een andere context. In de muzieksector zijn nogal wat oordelen negatief uitgepakt vanwege de kwaliteit met betrekking tot de continuïteit in die vierjarige doelstelling. Daar mag je best uit concluderen dat die aanvragen in project- of tweejarige vorm tot een ander oordeel kunnen leiden.”

Lawson heeft er dus alle vertrouwen in dat dezelfde commissie weer met frisse moed naar de afgewezen instellingen gaat kijken? „Ja, daar ga ik in een land als Nederland van uit.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden