Een drama in Dover

De details over de dood van de 58 Chinezen in de Nederlandse vrachtwagen zijn gruwelijk. De ambulancedienst van Dover trof een scène aan die 'ieders verbeelding te boven gaat'. Een reportage uit de Britse havenplaats die al jaren vertrouwd is met het begrip verstekelingen.

Op de kade van de ferryhaven in Oostende probeert een Britse douanebeambte de passagiers voor achtenhalve pond, een kleine dertig gulden, 'anti-verblindingsmaskers' aan te smeren. ,,Die moet u op de koplampen van uw auto doen, de politie let daar heel scherp op.'' Voor de inhoud van de wagen is nauwelijks belangstelling. Iemand met een uniform aan werpt een vluchtige blik in de kofferbak en sommeert de Nederlander snel aan boord te gaan. Het is er rustig, zegt hij, geen hooligan te zien: ,,Die komen pas later in de week.''

Ruim twee uur later, bij aankomst in Dover, is er helemaal geen controle. In grote letters staat er dat je je paspoort gereed moet houden, maar de man achter het loket wil het uitgestoken document niet zien. Doorrijden, gebaart hij.

In de Eastern Docks van deze grootste Britse ferryhaven herinnert vrijwel niets meer aan het drama dat zich hier nog geen 24 uur eerder heeft afgespeeld. De Nederlandse vrachtwagen met de container waarin 58 jonge Chinezen zijn gestikt, is weggesleept. De vracht tomaten die als dekmantel moest dienen, schijnt in een loods weg te rotten. Een medewerker van de douane ('nee, ik wil m'n naam niet in de krant') loopt doelloos over het haventerrein. ,,M'n dienst zat er net op, ik zag de boot uit Zeebrugge nog binnenkomen.'' Van collega's heeft hij inmiddels de meest gruwelijke details gehoord. De wanhopige Chinezen hadden zich een weg gebaand door de kisten tomaten, op zoek naar de uitgang die potdicht zat. De twee overlevenden hadden zich de longen uit het lijf geschreeuwd en hun vingernagels kapot gekrabd. ,,Een wonder dat die niet dood zijn gegaan. Zestig mensen in een container van twintig bij vier meter en dat op de heetste dag van het jaar. Het moet daarbinnen een oven zijn geweest.''

Volgens de chef van de ambulancedienst in Dover troffen zijn medewerkers in de vrachtwagen een scène aan 'die ieders verbeelding te boven gaat'. Er lag een enorme kluwen van sterk vervuilde mensen over elkaar heen. De temperatuur in de auto was ondraaglijk. De auto was voorzien van een koelinstallatie, maar die stond niet aan. De ambulancemedewerkers zijn inmiddels onder behandeling van een traumateam.

Douanebeambten zeggen verbijsterd te zijn over het hoge aantal doden. Maar dat het een keer helemaal fout zou gaan, verbaast hen niks. Een jaar geleden is er trouwens al eens een dode gevallen. Een vluchteling die zich onder een container had verstopt, viel toen de vrachtwagen de kade opreed. Hij werd verpletterd onder de wielen. ,,Ze zitten op de raarste plekken, in containers, er onder, in de slaapcabines, onder de vracht. En ze komen uit alle delen van de wereld. Echt, je kunt geen nationaliteit noemen, of ik heb er iemand van gezien.''

Er gaat vrijwel geen dag voorbij, of er worden verstekelingen ontdekt. Maar ze vormen het bekende topje van de ijsberg. Niemand weet hoeveel illegalen er dagelijks de Britse havens binnenkomen. Slechts een op de twintig vrachtwagens wordt gecontroleerd. ,,Dat doen we steekproefsgewijs. Of we krijgen we een tip. En soms is een wagen verdacht. Dat schijnt bij die Nederlandse combinatie het geval geweest te zijn.'' Elke vrachtauto controleren is ondoenlijk, de wachttijden zouden oplopen tot tien, twaalf uur en dat is voor bedrijven onbetaalbaar.

In café's rond het haventerrein vertellen vrachtwagenchauffeurs sterke verhalen die ze vrijwel steevast van collega's hebben gehoord, want zelf hebben ze natuurlijk nooit met verstekelingen te maken gehad. Berucht is een parkeerterrein bij een wegrestaurant in de buurt van het Vlaamse Jabbeke, daar waar de snelweg naar de kust zich splitst. Het ene deel gaat naar Zeebrugge, het andere naar Oostende. Daar moet je nooit samen met je bijrijder gaan eten. De illegalen hebben maar een paar minuten nodig om de vrachtwagen open te breken en aan boord te klimmen.

En dat kan in de papieren gaan lopen. Sinds de Britse regering de wet heeft aangescherpt, zijn de straffen hoog. De chauffeur moet tweeduizend pond, zevenduizend gulden, per ontdekte verstekeling betalen. Er is al voor meer dan acht miljoen gulden aan boetes uitgedeeld. De Belgische politie kent de plek inmiddels en controleert er regelmatig. De bendes die de vluchtelingen voor veel geld naar Engeland willen helpen, hebben hun werkterrein nu naar andere parkeerplaatsen verlegd.

Douane en politie in Dover dragen de opgepakte illegalen over aan de 'Migrants Helpline', een particuliere hulporganisatie die met zestig mensen werkt (vooral vrijwilligers) maar die voor honderd procent gefinancierd wordt door het Britse ministerie van binnenlandse zaken. De hulpdienst is gehuisvest in een vaal kantoor op het haventerrein in Dover en kan het werk nauwelijks aan. Voorzitter Robin Blount, de plaatselijke havendominee, geeft een paar cijfers: ,,Vorig jaar vingen we gemiddeld zo'n elfhonderd mensen per week op, dit jaar vier keer zo veel. Voor een klein deel komt dat doordat sinds kort ook een paar kleinere havens in de buurt onder ons bureau vallen. Maar ook als je dat wegstreept, is er een formidabele stijging.''

Dominee Blount kan slechts gissen naar de oorzaak: ,,Engeland is een 'soft target', een makkelijk doel, makkelijker dan andere Europese landen, althans dat beeld hebben buitenlanders van ons. Mensen krijgen hier onderkomen en geld in afwachting van de beslissing op hun asielaanvraag, al is dat geen vetpot. Ze ontvangen driekwart van het sociaal minimum, en slechts voor een deel in contanten: tien pond per week, de rest gaat in bonnen voor eten en zo.''

De ene politicus zegt het wat harder dan de andere, maar algemeen is de klacht dat de landen op het vasteland weinig doen om de stroom naar Engeland in te dammen of zelfs maar onder controle te krijgen. Groot-Brittannië is vaak trots op zijn geïsoleerde positie, nu voelt het land zich juist slachtoffer. Londen roept al jaren dat de andere EU-landen iets moeten ondernemen, maar veel meer dan een afspraak met Parijs over een gezamenlijke aanpak heeft dat nog niet opgeleverd.

De immigranten worden ondergebracht in pensions. Een paar liggen er aan Folkestone Road, een ongezellige straat in het centrum van Dover die in de volksmond al 'asielzoekersweg' heet. Echt vriendelijk is de plaatselijke bevolking jegens hen niet. Vorig jaar zomer kwam het een paar keer tot ernstige rellen tussen 'locals', vooral jongeren, en asielzoekers.

Volgens hulpverleners is de stemming nu wat minder gespannen. De regering van premier Tony Blair heeft besloten de vluchtelingen niet meer in de zuidoosthoek van het land, vlakbij de havens, te concentreren, maar over het hele land te verspreiden. Daardoor is de druk op kleine provinciestadjes als Dover wat verminderd.

In andere steden nemen de problemen juist weer toe. Op de Britse televisie zei een sociaal werker: ,,Als een bus met dertien verschillende nationaliteiten van Dover naar Liverpool vertrekt, komt-ie eerder aan dan ambtenaren daar dertien tolken hebben kunnen optrommelen. Om over de rest van de organisatie nog maar te zwijgen.''

De spanningen in Dover mogen dan wat afgenomen zijn, vreemdelingenhaat ligt nog steeds op de loer. Een vrouw staat op het haventerrein te schelden in de richting van de journalisten en de cameraploegen die de stroom juist aangekomen vrachtwagens aan het filmen zijn. ,,Jullie moeten niet alleen komen als er mensen gestikt zijn, jullie zouden hier elke dag moeten zijn. Dan kun je zien hoe deze stad overspoeld wordt met illegalen die onze banen jatten en op onze zak teren.'' Dat de ene bezigheid de andere uitsluit, komt bij haar kennelijk niet op.

Volgens hulpverleners die betrokken zijn bij de opvang van asielzoekers, voedt de plaatselijke en landelijke pers de onderbuikgevoelens. Zij zetten de buitenlanders neer als profiteurs. De Daily Mail bijvoorbeeld liet gisteren kolommenlang inwoners van Dover aan het woord die schoon genoeg hebben van de instroom. Volgens hen zijn er in hun stad ontelbare Chinezen en Koreanen. De befaamde taxichauffeur zegt dat er voortdurend 'grote groepen' door de stad banjeren. ,,Er zijn twee telefooncellen bij het station en die staan altijd vol met Chinese immigranten.'' De cellen waren gisteren regelmatig leeg, en als er al mensen stonden te bellen, hadden ze een zeer Brits uiterlijk.

Dominee Blount kan zich danig opwinden over dergelijke krantenverhalen: ,,Je ziet maar weer eens: we zijn Britten, we wonen op een eiland, en we houden niet van buitenlanders. Ze geven wel eens overlast, ik moet dat gewoon toegeven, ze plegen soms een winkeldiefstal, houden zich niet altijd aan onze wetten. Maar we moeten wel op de verhoudingen letten. Als het om aantallen buitenlanders per duizend inwoners gaat, neemt dit land slechts de negende plaats in Europa in.''

Als de 58 Chinezen in leven waren gebleven, hadden de inwoners van Dover van hun bestaan waarschijnlijk nooit iets gemerkt. Ze waren zo goed als zeker doorgereden naar Londen of een andere grote stad om daar onder te duiken in Soho of een soortgelijke Chinese wijk om er, tegen weinig geld, te gaan werken in de horeca of kledingindustrie. Of in de prostitutie.

De autoriteiten houden er rekening mee dat de omgekomen Chinezen (54 mannen, vier vrouwen, allemaal vroeg in de twintig en afkomstig uit de provincie Fujan) familieden of vrienden in Engeland hebben. De politie deed gisteren een dringend beroep op hen zich te melden. Op speciale telefoonnummers worden zij in hun eigen taal of dialect te woord gestaan. De verwanten kunnen helpen bij de identificatie van de slachtoffers. De helft van de lichamen is onderzocht. Er zijn DNA-materiaal en vingerafdrukken afgenomen.

De chauffeur, naar verluidt een 33-jarige man uit Rotterdam, wordt nog steeds ondervraagd ,,op een politiebureau in het graafschap Kent'', zei hoofdinspecteur Dennis McGougan, leider van het onderzoeksteam van zestig rechercheurs, op een persconferentie in het havengebouw in Dover. De chauffeur wordt verdacht van doodslag.

Veel wilde de hoofdinspecteur niet zeggen. ,,Dat is in het belang van het onderzoek.'' De politie heeft 'uitstekende hulp' van collega's uit China en Nederland, zei hij. Drie Nederlandse rechercheurs zijn inmiddels in Dover gearriveerd om bij het onderzoek te helpen.

Intussen gonst het in de Britse pers van de geruchten. Zo zouden Chinese bendes de twee overlevenden alsnog willen doden om te voorkomen dat zij cruciale informatie over hun reis en de mensensmokkelaars ('brute individuen die in menselijk leed handelen') aan de politie geven. De twee zouden dan ook zwaar bewaakt worden in een ziekenhuis. Zij zijn inmiddels al enkele keren verhoord. Het duo verkeert niet in levensgevaar.

Over de bendes, 'snakeheads' geheten, gaan ook vele verhalen. Er zijn er een paar actief in Engeland. Voor veel geld, tienduizenden guldens en volgens sommige schattingen zelfs boven een ton, 'verzorgen' zij de reis van China via Rusland, Oost-Europa, Duitsland, Nederland en België naar Engeland. Immigranten die de schuld niet (kunnen) voldoen, worden met de dood bedreigd en soms daadwerkelijk vermoord. Een verbeten hoofdinspecteur McGougan zei aan het slot van zijn persconferentie: ,,We zullen er echt alles aan doen om de mensen die voor dit drama verantwoordelijk zijn voor de rechter te brengen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden