Een door het leven geslagen kunstenaar

Opera
Holland Festival en De Nederlandse Opera: 'Dionysos' van Wolfgang Rihm. Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO) , Cappella Amsterdam en solisten o.l.v. Ingo Metzmacher. Gezien 8/6 in de Westergasfabriek in Amsterdam. Herhaling: 12, 16, 19 en 22/6.

Vijftien jaar lang liep de Duitse componist Wolfgang Rihm rond met het idee voor een opera over Friedrich Nietzsche - de filosoof die al zo'n dertig jaar lang in Rihms oeuvre opduikt. In december 2009, nog geen jaar voor de Salzburger Festspiele waar de opera in 2010 in première moest gaan, gooide de componist al het materiaal dat hij had overboord. Rihm begon opnieuw. In een half jaar tijd schreef hij 'Dionysos', de 'Opernphantasie' die woensdag haar Nederlandse première beleefde in de Gashouder van de Westergasfabriek.

Rihm baseerde zijn libretto op Nietzsches 'Dionysos-Dithyramben': gedichten die de filosoof aan het eind van zijn leven schreef, toen hij bezig was waanzinnig te worden. Nietzsche vereenzelvigde zich met de vrije geest van de Griekse god. Hij ondertekende in die periode zelfs een brief als 'Dionysos de gekruisigde': de god van de roes als verlosser.

Als zo'n roes voltrok zich ook Rihms operafantasie 'Dionysos'. Geen verhaallijn, maar een zestal scènes (landschappen en interieuren) als tableaux vol verwijzingen in een naïef-minimalistisch decor. Geen dialogen, maar wel veel woordherhalingen in Rihms allegorische libretto. De hoofdpersoon N (naar Nietzsche), een door het leven geslagen kunstenaar, brengt in de eerste scène zelfs pas op het eind met moeite zijn eerste hele zin uit aan Ariadne: "Ik ben jouw labyrint." Er is 'Een Gast' die als compagnon met N meereist en die in het bordeel zijn rivaal wordt. Een groep Maenaden verscheurt de Gast; N verandert in de sater Marsyas; Apollo trekt N's huid van zijn lijf; en ten slotte zinkt de ontvelde N in de armen van Ariadne.

Rihms muziek van grote orkestrale gestes werkte onder Ingo Metzmacher net zo koortsig en vol associaties (Wagner, Strauss, Berg, Varèse), al waren de akoestische omstandigheden voor het uitstekend spelende NedPhO niet eenvoudig, door de brede opstelling in de bak.

Van de oorspronkelijke Salzburg-cast zong de heldere en dynamisch geschakeerde tenor Matthias Klink ook hier de rol van Ein Gast. Georg Nigl (N) toonde zich een voortreffelijk acteur, die lyrisch uitpakte in de als Schubert-lied gezette aria 'Der Wanderer'. Sopraan Cyndia Sieden verbaasde vanaf de eerste scène, waarin ze N probeert te verleiden met expressieve coloraturen op trapezehoogte, noten die prachtig werden overgenomen door de fluit van het NedPhO.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden