Een Dommeltochtje

(Trouw) Beeld
(Trouw)

Het dommelt tussen Sint Michielsgestel en Den Bosch. Stille lanen, afgelegen landhuizen, verlaten weilanden en daartussendoor een riviertje dat zijn naam alle eer aandoet. Het kronkelt niet eens, het drijft gewoon voorbij: de Dommel.

Dat was wel even anders, toen stadhouder Frederik Hendrik hier in mei 1629 zijn tenten opsloeg om Den Bosch te belegeren. Met 40.000 man werd het ’cleyn Rome’, dat zich niet wenste te onderwerpen aan de Reformatie, in de tang genomen. Den Bosch, dat onneembaar geacht werd, aan alle kanten versterkt was en uitpuilde van de kerken en kloosters, lag ook nog eens omringd door moerassen. Om zo’n stad te veroveren, moest je naast militaire tactiek ook over een gigantisch arsenaal soldaten en een overvolle schatkist beschikken.

En dat hád Frederik Hendrik. Dankzij de historische winst van de Zilvervloot door Piet Hein waren de financiën in de jonge republiek ruim voorhanden. Samen met zijn Friese neef Ernst Casimir werkte hij vervolgens een plan uit om de overgave van Den Bosch af te dwingen.

Het Bossche Broek en andere drassige gebieden waar de moerasdraak de vijand afschrikte, werden in een proces van maanden droog gelegd. De hulp van molenmaker Jan Leeghwater, die meer huzarenstukjes op zijn erelijst had staan, was daarbij van groot belang.

Toen dat gereed was, kon de stadhouder de aanval op de stad inzetten. De Hollandse troepen (en wat er aan vreemdelingen was ingehuurd) sloegen een bres in de vesting en al snel volgde de capitulatie.

Terwijl de Spaansgezinden en de katholieke geestelijkheid aan de ene kant ’s-Hertogenbosch verlieten, trok Frederik Hendrik de stad aan de andere zijde binnen.

Na bijna vierhonderd jaar is de rust wel weergekeerd in dit gebied en daar pakken wij nu een dommelende wandeling. Van de ’eenzame’ toren op het Petrus Dondersplein (waar de spits in 1836 bij een storm neerstortte en de kerk onherstelbaar beschadigde) steken wij meteen de rivier over en gaan linksaf het landgoed Zegenwerp in. Meermalen zien we de Dommel aan onze linkerhand tegen onze richting in voortglijden. Van kronkelen is geen sprake meer; daar hebben rechtlijnige bestuurders na 1960 wel voor gezorgd, toen ze de stroom recht lieten trekken om het boerenland beter te kunnen ontwateren.

We lopen over het Brabantse Zand met zijn heuvels en dalen in pocketformaat, zelfs een stukje stuifzand, een rug van dekzand en het beekdal langs de Dommel. Het is een prachtige route, die voert door bos en hei, langs vennetjes en door een park met huizen van stand.

Dan volgt een langgerekte zandweg, de Heidedijk, die uitloopt op een pad langs de Essche Stroom: lekker lopen over gras.

Vervolgens doemt Halder op. Niet de grootste nederzetting in dit land, wel één waar de grond (in 1962) een schat van duizenden Romeinse munten prijsgaf. Aan de overzijde van de Dommel begint het Land van Broek en Donk, een overgangsgebied van moeras (broek) en dekzandbulten (donken).

Het is relaxed lopen naar het landgoed Haanwijk, waarvan diverse gebouwen op de monumentenlijst staan. Het landhuis is bewoond, in de zomer kan er wat gedronken worden. Uit de tijd van de belegering resteert nog een dijkje van de Circumvallatielinie die Frederik Hendrik om Den Bosch wilde aanleggen.

Via landgoed De Pettelaer naderen we de A2, waar het geluid van scheurend blik nooit ophoudt. In de verte loopt de Dommel en zien we kasteel Maurick liggen. Voorbij de snelweg begint het Bossche Broek, een stukje Hollands polder- en beeklandschap en het speelveld waar de Spanjaarden en de Staatsen met elkaar vochten. Nu is het een idylle, waar volop gewandeld, gefietst en geskeelerd wordt. Nergens in Nederland ligt een natuurgebied zo dicht bij het centrum van een stad.

De laatste kilometer gaat door Den Bosch. Langs de prachtige St. Jan, die meteen na de verovering door Frederik Hendrik werd ’ontwijd’ met een protestantse dankdienst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden