Een dominee ontslaan, kan dat zo maar?

Beeld anp

De dominee die verkondigt dat Jezus nooit heeft bestaan komt daar niet ongestraft mee weg. Woensdag maakte de kerkenraad van de Nijkerkse Vredeskerk bekend dat zij en dominee Edward van der Kaaij vanwege 'oplopende spanningen' niet meer kunnen samenwerken. Vier vragen.

Van der Kaaij raakte vorige maand in opspraak vanwege zijn boek 'De ongemakkelijke waarheid van het christendom'. Daarin stelt hij dat alle elementen uit het verhaal van Jezus hun oorsprong vinden in het oude Egypte. De oermythen over een god die mens wordt, over sterven en opstaan en over geboren worden uit een maagd zouden 2000 jaar geleden in een joods jasje zijn gestoken.

Het boek zorgde voor beroering in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), waartoe Van der Kaaij behoort. De orthodoxe flank van de PKN noemde zijn ideeën een dwaalleer en riep op tot een tuchtprocedure. Daarvan is vooralsnog geen sprake, maar de kerkenraad heeft wel 'met grote spijt moeten vaststellen dat er een onwerkbare situatie is ontstaan'. Het regionaal kerkelijk bestuur, de classis, moet nu beslissen of die hem op non-actief wil stellen.

Hoe gaat dat in zijn werk, een predikant ontslaan?
Als een PKN-gemeente is uitgekeken op haar dominee, kan ze die niet zo maar de bons geven. Bij inhoudelijke verschillen moet de gemeente contact opnemen met de classis. Daarbij kan ze vragen om een definitieve en een tijdelijke maatregel.

Bij Van der Kaaij is er gekozen voor een tijdelijke. Technisch is er dus nog geen sprake van een definitieve breuk, al doet de kerkenraad met haar woordkeuze ('een onwerkbare situatie') vermoeden dat ze de kans op herstel niet erg groot acht.

Als een kerkenraad definitief en formeel wil breken met haar dominee, vraagt ze de classis om een zogenoemde 'ontheffing van werkzaamheden'. Een 'generaal college' legt zijn oor dan te luister bij de predikant, de kerkenraad en eventueel een visitatiecommissie. Gaat het college vervolgens akkoord, dan wordt de predikant na een soort opzegtermijn 'losgemaakt'. Hij is dan nog wel dominee, maar niet meer van zijn gemeente. Een dominee die het echt bont maakt, kan worden ontheven uit het ambt. In zo'n geval mag hij zich geen PKN-dominee meer noemen.

Is de carrière van dominee Van der Kaaij nu voorbij?
Op papier zeker niet. Aangezien de maatregel tegen hem tijdelijk is, zou hij over een tijdje, als de 'vrijstelling van werkzaamheden' voorbij is, gewoon weer de kansel kunnen beklimmen.

Of dat ook gaat gebeuren is echter de vraag. Van der Kaaij zou eieren voor zijn geld kunnen kiezen en kunnen proberen om in een andere gemeente te gaan preken. Hij moet dan wel een gemeente zien te vinden die enthousiast is over zijn ideeën. Zijn leeftijd - hij is 63 jaar - heeft hij ook niet mee.

Dominee Edward van der Kaaij. Beeld Bram Petraeus

Worden er vaker dominees gesanctioneerd?
Ja. In 2009 riep de Groningse predikante Fennie Kruize in haar boek 'Goddelijke Vrijheid' de protestantse kerk op de redding ook eens buiten Jezus te zoeken. Zij pleitte voor meer esoterie in de kerk en zei dat zij voor wicca en reïncarnatie voelde. Vanaf 2011 was ze niet meer welkom op de kansel. De Zeeuwse predikant Klaas Hendrikse zorgde in 2007 al voor veel beroering met zijn boek 'Geloven in een God die niet bestaat'. Daarin stelde hij dat God niet 'bestaat', maar 'gebeurt' in het contact tussen mensen. Tegen hem werd een procedure aangespannen om hem uit zijn ambt te zetten.

Waarom mocht Klaas Hendrikse wel blijven?
Hendrikse had de steun van zijn kerkenraad, en daardoor kon de procedure tegen hem niet worden doorgezet. Uiteindelijk ging hij in 2012 met emeritaat en kon de procedure de prullenbak in.

De 'atheïstische dominee' Klaas Hendrikse Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden