’Een doel maakt gelukkig’

God is dood, zegt de filosoof. De kerken lopen leeg, telt de statisticus. Maar religie leeft, constateert de godsdienst-psycholoog. Hoe dat in de praktijk werkt, toont Stichting Alpe d’HuZes. Deel 3 van een serie: „Alpe d’HuZes wordt gekenmerkt door een hoger doel”, zegt Irma Verdonck-de Leeuw.

Drieduizend wielrenners zullen morgen tegen een uur of vijf ’s ochtends aan de voet van de Alpe d’Huez staan. Allen hopen zij tijdens wielerevenement Alpe d’HuZes één, twee, drie of zes keer de ’Hollandse berg’ te beklimmen, om zo geld op te halen voor het goede doel: kankerbestrijding.

„Ik was nog bezig met mijn laatste chemotherapie toen ik hoorde dat de Stichting Alpe d’HuZes een bijzonder hoogleraar wilde benoemen”, zegt Irma Verdonck-de Leeuw. „Die hoogleraar zou zich gaan bezighouden met de psychische en sociale kanten van ’leven met kanker’. Die functie sloot aan bij het onderzoekswerk dat ik al aan de Vrije Universiteit deed. Maar ja, ik was destijds vooral met mijn eigen ziekte bezig: is de chemo aangeslagen, komt de kanker terug? Ik heb toch gesolliciteerd. In april 2009 hoorde dat ik deze baan kreeg.

„Nu moet ik ook die alp opfietsen, dacht ik. Het was nog zes weken voor het evenement, tijd genoeg om flink te trainen. Ik ben een weekeinde naar de Ardennen geweest, in die heuvels ging het vrij goed. Dan moet die berg ook wel lukken. Dat was naïef, het was loodzwaar, uiteindelijk ben ik één keer bovengekomen. Ik deed er vorig jaar zo’n drie uur over, dit jaar hoop ik de top in twee uur te halen.

„Termen die je veel hoort als het over Alpe d’ HuZes gaat, zijn ’kracht’ en ’gemeenschap’ of ’familie’. Maar die termen worden in gesprekken over kanker sowieso veel gebruikt. Als je te horen krijgt dat je aan kanker lijdt, wordt alles onzeker. Angst overheerst: overleef ik dit? Om hiermee om te kunnen gaan, heb je kracht nodig, veel kracht. Thomas Zijlma sprak eerder over een vrolijke, verbeten, fysieke kracht, waarmee hij de ziekte te lijf ging, en die hij weer herkent als hij die berg omhoog fietst.

„Zelf denk ik dat die kracht voortkomt uit vertrouwen. Eerst moet de dokter erin slagen de patiënt vertrouwen te geven – ’wij slepen jou hier doorheen’ – waarna de patiënt een innerlijke, mentale kracht weet aan te boren om de behandeling te doorstaan. Waar komt die kracht vandaan? Je kunt onmogelijk zeggen: ’kanker geeft kracht’. Vroeger zouden we misschien gezegd hebben: die kracht komt van boven, of van God. Als patiënten eenmaal genezen zijn, zeggen ze vaak dat ze die kracht uit zichzelf haalden. Ze spreken van een ongekende overwinningskracht, waarvan ze niet het vermoeden hadden die te bezitten.

„Het vertrouwen dat de arts en de zusters geven, zorgt niet alleen voor kracht maar kweekt ook gemeenschapsgevoel. Eenmaal buiten het ziekenhuis, klaar met de behandeling, blijken patiënten dit gevoel sterk te missen. Doordat ze hun medische familie kwijt zijn, raken ze ook houvast kwijt. We weten dat mensen met een goed sociaal netwerk hier beter op reageren en beter herstellen dan patiënten die zo’n netwerk ontberen. Alpe d’HuZes zou zo’n netwerk kunnen zijn, vergelijkbaar met een kerk of een patiëntenvereniging.

„Toch bestaan er opmerkelijke verschillen tussen Alpe d’HuZes en patiëntenverenigingen. Zo’n vereniging heeft geen extern of hoger doel, ze bestaat om mensen hun ervaringen te laten delen. Wie deelneemt, doet dat om zichzelf. Alpe d’HuZes wordt juist gekenmerkt door een hoger doel: de berg beklimmen en geld ophalen. Uit talloze onderzoeken komt naar voren dat mensen gelukkig worden als ze een extern doel voor ogen hebben. Daarom kan ik me goed voorstellen dat meedoen aan Alpe d’HuZes voor voormalige patiënten of nabestaanden of familieleden zeer zingevend is.

„Komt bij dat patiëntenverenigingen meestal uit vrouwen bestaan. Vrouwen met borstkanker zijn mondig, organiseren van alles. Maar die talloze mannen met prostaatkanker lijken vaak een beetje aan hun lot overgelaten. Zij schijnen geen behoefte te hebben aan een praatgroep.

„Dat sluit aan bij hoe mannen in het algemeen omgaan met stress: zij zoeken een fysieke inspanning, en dat is vaak sport. Fietsen is een mannensport, dat valt me op als ik zelf train. Dat geldt ook voor Alpe d’HuZes, het zijn voornamelijk mannen die omhoog fietsen.

„Sterker dan vrouwen zijn mannen gevoelig voor rituelen – waren de priesters in oude religies niet bijna altijd mannen? Onlangs hoorde ik dat er de laatste jaren heel veel dure fietsen worden verkocht. Het zou mij niet verbazen als de fiets de rituele vervanger is voor de auto. Vroeger knutselden mannen graag aan hun auto, de motor moest beter afgesteld, er werden bougies vervangen. Nu is een auto volledig computergestuurd, van alle rituelen blijft alleen het wassen op zaterdag over. Aan een fiets kun je wel veel doen: tandwielen schoonmaken, kabels en remblokjes vervangen, hartslag- of snelheidsmeters bevestigen. Over fietsen raken mannen niet uitgepraat.

„Ook dat is een belangrijk verschil tussen Alpe d’HuZes en een reguliere patiëntenvereniging. Ga je naar een bijeenkomst van een patiëntenvereniging dan praat je met andere patiënten over je ziekte, genezing, verwerking. Alpe d’HuZes is een heterogene gemeenschap die bestaat uit patiënten, ex-patiënten, familieleden, nabestaanden en sporters. Juist die gemengdheid verklaart naar mijn idee het succes van deze gemeenschap.

„Hier kun je praten over je angst voor uitzaaiingen maar ook over bocht zeventien.”

'Mannen zoeken bij stress een fysieke inspanning', zegt Irma Verdonck-de Leeuw. 'Fietsen is ook een mannensport.' (FOTO MAARTEN HARTMAN)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden