Een diplomatieke donderwolk trekt over het Midden-Oosten

De Qatarese Emir Sheikh Tamim bin Hamad Al-Thani.Beeld AP

Saudi-Arabië, Egypte, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten hebben gisteren hun diplomatieke banden verbroken met de kleine maar zeer invloedrijke golfstaat Qatar. Daarmee trekt een diplomatieke donderwolk van ongekende zwaarte over het Midden-Oosten.

De beslissing komt twee weken na het bezoek van de Amerikaanse president Trump aan de Saudische hoofdstad Riaad. Trump riep hierbij Islamitische leiders op om terreur en radicalisering uit te roeien. Ondertussen sloot hij een wapendeal ter waarde van 110 miljard met gastheer Saudi-Arabië, ’s werelds grootste financier van salafistische bewegingen.

Saudi-Arabië en Egypte wijzen officieel op Qatar’s steun aan terroristische bewegingen om te verklaren waarom ze de maatregel hebben genomen. Maar het lijkt er eerder op dat beide Arabische machten hun warme banden met Trump aangrijpen om lang gekoesterde strategische ambities na te jagen.

In het geval van Saudi-Arabië gaat het daarbij niet zozeer om Qatar zelf, maar om Iran. Riaad stoort zich al langer aan Qatars relatief vreedzame verhouding tot de Saudische aartsvijand. Dat heeft eveneens te maken met Tehrans invloed in het grootse gasveld ter wereld, dat door Qatar en Iran gedeeld wordt. Het is mogelijk dat de Saudiërs zich door Trumps vijandige taal tegen Iran voldoende gesterkt voelden om tot deze actie over te gaan.

Moslimbroederschap

Egypte’s verhoudingen met Qatar staan eveneens al jaren onder druk vanwege de steun van Qatar aan de Moslimbroederschap, een politieke beweging die in 2012 de eerste Egyptische democratische verkiezingen won. Sinds de staatsgreep door generaal Sisi het jaar daarop wordt de Broederschap meedogenloos vervolgd als een terroristische organisatie. Daarnaast volgt Egypte vooral braaf de Saudische lijn, want het land is afhankelijk van tientallen miljarden economische steun uit Riaad.

De beslissing de banden met Qatar de verbreken is desastreus voor de internationale zakenhub. Meerdere Arabische vliegtuigmaatschappijen annuleerden hun vluchten van en naar de Qatarese hoofdstad Doha, Qatarese burgers die in de betreffende Arabische landen wonen moeten deze binnen twee weken verlaten en ook Egyptische of Saudische investeerders kunnen zich terugtrekken uit Doha.

De beurs in Doha kelderde dan ook met 7 procent, terwijl de aan Saudi-Arabië gerelateerde olieprijs steeg. Dat zal in de hele wereld gevoeld worden, want Qatar overziet zo’n 335 miljard dollar aan internationale investeringen. Zo is Qatar de hoofdleverancier van Japan’s gasvoorziening, controleert het grote delen van de Londense bankenwereld en investeert het zo’n twee miljard in het Nederlandse Shell.

Import

Maar ook de doorsnee inwoner van Qatar wordt geraakt. De woestijnstaat is immers voor bijna 40 procent van zijn voedselvoorziening afhankelijk van import vanuit Saudi-Arabië. Supermarkten in Doha werden na het nieuws leeg gekocht door bezorgde bewoners − voorzorgsmaatregelen die de armere Qatarees zich niet kan veroorloven.

De plotselinge breuk leidde tot een schokgolf in de regio. Nabijgelegen machten Iran en Turkije riepen beiden op tot dialoog en de-escalatie. Hoewel Iran eerder onderdeel dan oplossing van de crisis is, kan Turkije mogelijk een bemiddelende rol spelen. Ankara onderhoudt namelijk goede banden met zowel Qatar als Saudi-Arabië.

De prioriteiten van de Trump-regering leken ondertussen elders te liggen. In een eerste reactie benadrukte de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Rex Tillerson vooral dat de crisis rondom Qatar geen gevolgen zal hebben voor de strijd tegen IS. Met de toenemende instabiliteit in de regio leek hij zich minder bezig te houden.

In de loop van de dag kwam Qatar steeds verder geïsoleerd te staan. Ook de internationaal erkende regering van Jemen, de oostelijke regering van Libië alsook Mauritius en de Malediven verbraken de banden met de golfstaat.

Lees ook: Diplomatiek steekspel in de Golf: waarom zeven landen Qatar in de ban doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden