Een dijkdoorbraak nu zou rampzalige gevolgen hebben

Militairen versterkten in 2012 de Eemskanaaldijk in Woltersum. Het dorp bij Groningen dreigde onder te lopen door een lek in de dijk.Beeld Koen van Weel, ANP

Dijkwachten staan deze week langs de grote rivieren klaar voor een hoogwateroefening.

Nederlanders vergeten weleens dat ze onder de zeespiegel wonen. Maar nog niet eens zo lang geleden, in 1995, moesten ruim een kwart miljoen mensen huis en haard verlaten omdat de rivierdijken op doorbreken stonden. Een 'enorme toestand', herinnert directielid Erik Wagener van Waterschap Drents Overijsselse Delta zich. "We kunnen ons nauwelijks voorstellen hoe dat nu zou moeten."

Om daar achter te komen, wordt deze week de grootste hoogwateroefening gehouden sinds de extreem hoge waterstanden in 1995. Langs de Rijn, Waal en IJssel oefenen vijf waterschappen, Rijkswaterstaat en Defensie tot vrijdag wat er gebeurt na de melding van een extreem hoge waterstand. Het gebied langs de Maas doet niet mee, omdat die rivier niet wordt gevoed vanuit de Duitse Rijn en omdat een dijkdoorbraak langs de Maas niet meteen levensbedreigend is.

Bij de andere rivieren is dat wel het geval, zegt Wagener. Achter de dijken langs Rijn, Waal en IJssel wonen en werken ruim vier miljoen mensen. Zij zouden door extreem hoogwater in gevaar kunnen komen. "Een doorbraak zou nu veel rampzaliger zijn dan twintig jaar geleden", zegt Wagener.

"De bevolkingsdichtheid is in twintig jaar enorm toegenomen en er staan nu veel meer woningen en bedrijven achter de dijken."

(Verhaal loopt door onder de kaart)

Langs de grote rivieren in Nederland vinden deze week verschillende crisisoefeningen plaats. In totaal wordt 1147 kilometer rivierdijk gecontroleerd.Beeld Trouw

Door dit toegenomen 'vermogen' achter de dijken, zoals Wagener het noemt, kan Nederland zich volgens hem absoluut geen nieuwe watersnood permitteren. De schade zou in de miljarden lopen.

De komende jaren moet er daarom 'ontzettend worden getimmerd' aan de dijken. "Honderden kilometers rivierdijk voldoen niet aan de wettelijke veiligheidsnormen. De IJsseldijken tussen Zwolle en Olst moeten worden aangepakt, maar ook die langs de Overijsselse Vecht en de Waal. Ze zijn te laag, onvoldoende stabiel of er stroomt kwelwater onderdoor. Bij een zandgrond kan het dan snel gaan."

Normen aangescherpt

Dat er zoveel dijken niet aan de normen voldoen, komt volgens Wagener vooral doordat die sinds dit jaar flink zijn aangescherpt met het oog op klimaatverandering.

"Vroeger waren we gewend om de dijken aan te pakken als het misging. In de huidige veiligheidsfilosofie kijken we niet naar het verleden, maar naar de toekomst."

Zo'n duizend mensen doen mee aan de inspectie. Een van de 'hoogtepunten' van de oefening is morgen, als duizend mensen 1147 kilometer rivierdijk op zwakke plekken gaan controleren en die versterken bij dreigend hoogwater. Diezelfde dag gaan ook zo'n tweehonderd vrijwilligers van de Hoogwaterbrigade Kampen helpen met het opbouwen van een mobiele waterkering langs de IJssel, die pal langs de stad stroomt. Deze kering moet de historische binnenstad tegen hoogwater op de IJssel beschermen.

Evacuatie

De oefening is niet alleen bedoeld voor professionals, maar ook om inwoners van het gebied bewuster te maken van de risico's, zegt Wagener. "Naarmate het langer goed gaat, neemt het besef dat we onder de zeespiegel wonen af. Dat is niet wenselijk. Mensen moeten begrijpen waarom ze belasting betalen, en er niet van uitgaan dat er altijd maar voor ze gezorgd wordt."

Het is nog niet duidelijk of mensen bij wijze van proef ook geëvacueerd moeten worden. Maar gezien de huidige 'oefenwaterstanden' zou het kunnen. Wagener moet zich laten verrassen door het team dat een voor hem ongewis scenario afspeelt, om het te laten lijken op een echte, onvoorspelbare crisissituatie. "Ze halen allerlei fratsen uit. Het is nu nog niet spannend, maar bij slechtere prognoses gaat de adrenaline wel wat toenemen. Bij extreem hoogwater kunnen we niet garanderen dat het gebied niet overstroomt."

Erik Wagener van het Waterschap Drents Overijsselse Delta langs de IJssel bij Harculo. 'Er staan nu veel meer woningen en bedrijven achter de dijken dan in 1995.'Beeld Herman Engbers

Oefening Deining & doorbraak

De oefening 'Deining & Doorbraak' loopt tot vrijdag. Het begon gisteren met berichten over een hoge waterstand van bij Lobith, waar de Rijn Nederland binnen stroomt. De rest van de week wordt geoefend met de gevolgen van die waterstand, zoals het controleren en versterken van de dijken.

De oefening is de eerste van deze omvang door het Platform Crisisbeheersing Waterschappen Midden-Nederland (PCWM). Daarin werken de waterschappen Drents Overijsselse Delta, Rijn en IJssel, Vallei en Veluwe, Stichtse Rijnlanden en Rivierenland intensief samen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden