Een dienstbare pianist

interview | De Noord-Ierse pianist Barry Douglas won in 1986 het Tsjaikovski-concours, maar werd nooit zo beroemd als die prijs leek te beloven. Geen wonder, want allerlei maatschappelijke doelen trekken aan hem. Binnenkort werkt hij met studenten in Amsterdam.

Moskou, 1986: de Noord-Ierse Barry Douglas wint het Tsjaikovski-concours, de belangrijkste pianowedstrijd ter wereld. Op YouTube is een filmpje te zien waarop de 26-jarige Douglas vrolijk in de camera kijkt en hartstochtelijk pleit voor 'alles-of-nietsspel'. Hij speelt 'De schilderijententoonstelling' van Moessorgski zo groots en uitbundig dat de zaal in extase raakt. Jonge Russinnen vliegen hem na afloop om de hals.

29 jaar later speelt Douglas nog altijd fris, spontaan en met een stevige, 'Russische' klank. De melodielijnen warm en tegelijk helder, een zeldzame kwaliteit.

Als de verslaggeefster aankomt, is de pianist in hemdsmouwen aan het repeteren op het podium van het Amsterdamse Muziekgebouw aan het IJ. Mag hij alstublieft nog 8 minuten spelen? Natuurlijk. Niets fijner dan luisteren hoe een klanktovenaar de mogelijkheden van een onbekende vleugel verkent. Nog twee minuten? Het slot van Schuberts 'Wandererfantasie' dondert door de zaal. Zo, klaar. Hij trekt een onberispelijk colbertje aan en het interview kan beginnen.

Geen spoor van ijdelheid of onbescheidenheid bij Douglas. Zo liet hij zich onlangs zonder veel moeite strikken om te werken met het studentenkamerorkest van het Conservatorium van Amsterdam. Sven Arne Tepl, hoofd van de klassieke afdeling van het conservatorium, benaderde Douglas 'omdat hij een internationale grootheid is die graag werkt met jong toptalent'. Volgend weekend, aan het slot van het Young Pianist Festival, dat donderdag begint, dirigeert hij de studenten vanachter de piano.

En dat terwijl hij na het concours in Moskou een grote internationale carrière kreeg. "Het winnen van het Tsjaikovski-concours zette enorm veel in gang. Je kreeg toen nog niet zoals de winnaar nu een reeks concerten aangeboden. Ik kreeg geld en een gouden medaille, en dat was dat. Maar door de reputatie van het concours werd ik ogenblikkelijk overal uitgenodigd."

Maar vijftien jaar na het winnen van het concours liet Douglas de strikte blik op zijn pianocarrière los. Hij zette een Iers kamerorkest voor jonge musici op, Camerata Ireland, en begon naast pianospelen met dirigeren. Douglas: "Op een gegeven moment vond ik dat wij in Noord-Ierland als musici een rol te spelen hadden. Met een moeder uit Ierland en een vader uit Noord-Ierland was het voor mij duidelijk dat we één orkest voor het hele eiland moesten gaan vormen. Net zoals we een gezamenlijk rugbyteam hebben. Toen we begonnen hadden we geen serieus plan, we speelden maar eenmaal per jaar. Maar er volgden aanvragen voor meer concerten. Inmiddels spelen we over de hele wereld, tot in Zuid-Amerika en India, en promoten zo Ierse muziek. Inmiddels zijn we een symbool voor Ieren en Britten. De Ierse president is onze beschermheer, de Britse koningin onze beschermvrouw." Camerata Ireland helpt ook talloze jongere musici met masterclasses, optredens en beurzen.

Met politiek heeft dit alles niets te maken. Douglas wil geen standpunt innemen over de vraag of Noord-Ierland bij Ierland zou moeten horen. "Die grens is niet van belang. Veel belangrijker is dat de Noord-Ierse samenleving kwalitatief verbetert. In Noord-Ierland zijn het analfabetisme en de werkloosheid het hoogst van West-Europa. Dat is pas echt een schande. Vrede is voor mij een eerlijker rechtssysteem en een hogere beschaving. Er zijn zo weinig mogelijkheden voor de jeugd, dat mijn handen jeuken om er iets aan te doen.

"Ik ben beschermheer van het gemengde onderwijs in Belfast. Die rol stelt niet zoveel voor, hoor. Maar daar is wel een volgend project uit voortgekomen. Harmony North heet het. We laten kinderen van de katholieke, protestantse en gemengde scholen uit de achterstandswijk Belfast North samen zingen. Ik hoop dat we het kunnen uitbreiden naar de rest van de stad. Zo probeer ik op mijn beperkte, artistieke manier iets bij te dragen aan Noord-Ierland: laten we samen zingen. Ik hoop dat kunst die verbindende rol kan spelen, net als sport."

Door al die maatschappelijke activiteiten heeft hij de hoge verwachtingen die bij het winnen van het Tsjaikovski-concours horen, nooit helemaal ingelost. Als pianist staat hij in de schaduw van de echt grote namen als Zimerman, Kissin en Sokolov.

Maar sinds enige tijd heeft hij zich weer op de piano gestort. "Camerata Ireland loopt goed en heeft mijn bemoeienis minder nodig. Er is nu meer tijd voor de piano, toch de grote liefde in mijn leven." Bij platenmaatschappij Chandos neemt hij momenteel vrijwel alle pianowerken op van Brahms en Schubert.

Toch zijn er steeds weer andere dingen die aan hem trekken. Zijn eerste composities en arrangementen worden uitgegeven. Dit jaar was hij jurylid bij het Tsjaikovski-concours, 29 jaar nadat hij er won. En komende week is hij dus spelend en dirigerend te horen op het Young Pianist Festival. Waarom toch weer zo'n project met jongeren? En zijn eigen pianocarrière dan?

Douglas weet even geen antwoord te geven. "Tja, het leek me gewoon leuk. Ik werk graag met jongerenorkesten. Jongeren geven alles, ze zijn nog niet vermoeid of verveeld. Ik vind het heel interessant om te zien wat er mogelijk is met getalenteerde studenten."

Verfrissende mix

Niets gaat over gebaande paden bij Barry Douglas. Dus ook niet de cd's die hij opneemt voor Chandos met het complete werk van Brahms en Schubert. Per cd maakt Douglas combinaties van losse werken uit verschillende opusnummers. Zo staan op een Schubert-cd de laatste sonate, twee losse liedbewerkingen en de Wandererfantasie. Bij Brahms husselt hij de intermezzo's, capriccio's en rapsodieën gewoon door elkaar. De verfrissende combinaties zijn bij recensenten goed ontvangen.

Young Pianist Festival

Als winnaar van het Tsjaikovski-concours is Douglas een voorbeeld voor de deelnemers aan The Young Pianist Competition. Dit is het hart van het Young Pianist Festival dat van 12 tot en met 22 november plaatsvindt in het Muziekgebouw aan het IJ in Amsterdam. Pianisten tussen 12 en 25 jaar strijden in drie leeftijdscategorieën. Daarnaast is er een Pianobattle waar amateurs zich voor op konden geven. Tot en met de halve finale speelt die zich af op de vleugels in Amsterdamse stationshallen. Om het concours heen zijn optredens, masterclasses en lezingen te volgen. Het Conservatorium van Amsterdam Kamerorkest speelt zaterdag 21 november onder leiding van Barry Douglas het twaalfde pianoconcert en een Divertimento van Mozart en het tweede pianoconcert van Beethoven. www.ypf.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden