Een dief van beelden

Een dief, zo noemt documentairemaakster Heddy Honigmann zichzelf in haar laatste film Privé, gisterenavond in première op het Nederlands Filmfestival in Utrecht. Een dief van beelden uit de werkelijkheid. Honigmanns film 'Privé' maakt deel uit van de Tien Geboden-reeks, een serie films van bekende Nederlandse documentairemakers met naast Honigmann ook Paul Cohen, Karin Junger, Niek Koppen, Fatima Jebli Ouazzani, en Jos de Putter. Elk trok met een van de tien geboden de wereld in en maakte een film.

Honigmann trof het achtste gebod: Gij zult niet stelen. Het leidde tot wat korte overdenkingen over haar eigen kruimeldiefstalletjes in een ver verleden (koffie, tandpasta, lippenstift) en tot een paar mooie gesprekken met dieven en beroofden. Hoewel 'Privé' associatief, luchtig en vluchtig is, en een beetje een tussendoortje lijkt, bouwt Honigmann ook nu weer, bijna ongemerkt, op naar een ernstige, emotionele climax. We hoppen van het jatten van glanzende lippenstift, het spelletje 'balletje balletje', naar de vermissingen in Argentinie. En ten slotte belanden we bij de boer wiens hart 'gestolen en verbrijzeld' werd toen hij als 4-jarige zijn vader zijn zusje zag doodslaan omdat ze niet genoeg onthouden had van de kindersamenkomst in de kerk. De boer vertelt het verhaal alsof hij het net uit zijn hoofd heeft geleerd. Hij was het zusje en haar dood ook een levenlang vergeten tot hij bij het opnoemen van de namen van zijn broers en zussen ineens besefte dat er eentje ontbrak.

De in 1951 in Lima uit joodse vluchtelingen geboren Heddy Honigmann is dit jaar eregast op het Nederlands Filmfestival in Utrecht. Dat zal haar verheugen want tot nog toe kwam de Nederlandse waardering voor haar werk vooral via de publieksprijzen op festivals en prijzen van de Nederlandse filmkritiek. Terwijl je zou denken dat er allang een kalf op haar schoorsteenmantel prijkt, zijn de kalveren net als de prijs van het Idfa, de Joris Ivens Award, tot nog toe aan haar voorbijgegaan, en dat de filmmaakster daarover teleurgesteld was verhulde ze niet meer.

De in 1978 naar Nederland geëmigreerde Honigmann regisseerde zo'n tien speelfilms voordat ze in 1993 doorbrak met 'Metaal en Melancholie', een documentaire waarin ze met taxichauffeurs in Lima over het leven en de liefde praat. Het is het begin van een romantisch filmoeuvre gebouwd op passie en melancholie, liefst in combinatie. Zelf een reiziger, een buitenstaander, lijkt Honigmann altijd op zoek naar die ervaringen die ver weg en dichtbij tegelijk zijn. Ver weg omdat het al gebeurd is, en vaak ook op een andere plek. Dichtbij omdat het vooraan in het geheugen is blijven liggen. Zoals bij de donkere taxichauffeur in Lima die vertelt over een oude liefde van dertig jaar geleden, een blanke Italiaanse die zonder hem terugkeerde naar Italië 'omdat water en olie zich niet mengen'. Hij heeft nooit meer iets van haar gehoord maar roept haar terug met een liedje, een pasillo uit Ecuador. Ze hoorden het in het dorpje waar ze toen waren. Nog steeds draagt hij de cassette bij zich op de taxi.

Na 'Metaal en melancholie' volgen er meer verkenningen van vervlogen liefdes en bejaarde passies. In 'O Amor Natural' (1996) spreekt Honigmann met oude Argentijnen over seks en lust en de gedichten van Carlos D'Andrade. Ze spreekt met musicerende Parijse ballingen in 'Het ondergronds orkest' (1997) over hun liefde voor muziek en het verlaten vaderland. In 'Twee minuten stilte' (1998) ondervraagt ze enkele Nederlanders waarom en hoe zij de twee minuten stilte respecteren.

Een beeldendief noemt Honigmann zich in 'Privé'. Het is bedoeld als speelse metafoor, maar iets van stelen heeft het ook wel, wat Heddy Honigmann doet in haar films. Ze cast haar personages zorgvuldig, maar tegelijk wekt ze de indruk alsof ze met haar vertrouwenwekkende optreden, haar nieuwsgierige, aandachtige vragen aan iedere willekeurige voorbijganger de mooiste levensverhalen zou kunnen ontfutselen. Een dief van emoties, noemde ze zich al eerder, bezorgd, naar aanleiding van 'Crazy'. In die film, haar voorlaatste, laat ze teruggekeerde blauwhelmen aan het woord over hun oorlogservaringen. Samen met de ex-soldaten luistert ze naar de muziek die zij hebben uitgekozen. Muziek die hen hielp de gebeurtenissen te verwerken, maar die hen nu ook weer aan de doorgemaakte gruwelen herinnert. Ze maakt kwetsbaar, de muziek. Ze brengt hun gezichten tot leven terwijl zij in gepeins verzinken. Misschien dat die momenten van Honigmann wel echt een dief maken. Ze steelt de onbewuste, weerloze momenten van mensen, wanneer de camera vergeten is. Maar om dezelfde reden zou je haar ook een sinterklaas kunnen noemen. Ze schenkt je even haar ogen en oren, en via haar krijg je het vertrouwen en hoor je de mooiste verhalen van mensen aan wie je in het gewone leven misschien blind aan voorbijgelopen was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden