Interview

'Een compleet corruptievrij land is een mythe'

Historicus Ronald Kroeze: 'Een compleet corruptievrij land is een mythe, want dat zou betekenen dat er geen discussie over macht en inkomen is' Beeld rv

In heel Europa laait het debat over corruptie op. Daarbij komen veel mythes voorbij. Historicus Ronald Kroeze, gespecialiseerd in de geschiedenis van corruptie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, prikt er een paar door.

Corruptie zit in de genen van een land.

“Historisch gezien kun je niet zeggen dat een bepaald land door de geschiedenis heen corrupter is geweest dan een ander land. Neem het Romeinse Rijk. We kennen allemaal het verhaal dat het ten onder is gegaan aan decadentie en corruptie. Maar wat minder bekend is, is dat de Romeinse politici ook toen al een heel levendig debat hielden over de strijd tegen corruptie. Of in een land in een bepaalde periode corruptie welig tiert, hangt van zo veel factoren af. Bijvoorbeeld of de elites er op dat moment baat bij hebben de corruptie te controleren. Zo maakten de verschillende Nederlandse burgerelites in de Gouden Eeuw allerlei afspraken met elkaar om conflicten te voorkomen. Ze mochten om en om de post van burgemeester invullen of die van het hoofd van het weeshuis.

“Op het moment dat diverse elites er onderling niet uitkomen, nemen beschuldigingen van corruptie toe. Dat gebeurt nu bijvoorbeeld in Roemenië waar mensen al weken de straat op gaan om te demonstreren tegen corruptie. Twee grote blokken zijn daar tegenover elkaar komen te staan die om de macht strijden. Ook in Frankrijk, waar de traditionele elites nu door het Front National worden uitgedaagd, laait het debat over corruptie op. Het over en weer beschuldigen van corruptie is een politiek strijdmiddel geworden dat sneller wordt ingezet in periodes van politieke en economische onzekerheid.”

Hoe zuidelijker, hoe corrupter.

“We gebruiken heel ouderwetse analyses - ‘het ligt aan de zuidelijke cultuur’ - als het gaat om corruptie in landen als Italië, Griekenland en Spanje. Deze landen komen maar moeilijk van dat negatieve etiket af. Maar hoe weten we eigenlijk of in die landen echt sprake is van meer corruptie? De lijstjes die we daarvoor gebruiken, bijvoorbeeld van corruptiewaakhond Transparency International, zijn vooral gebaseerd op perceptie. Die lijst is inmiddels twintig jaar oud en verandert bijna niet. Daardoor ligt het gevaar van self-fulfilling prophecy op de loer. Bovendien, hoe meer aandacht je besteedt aan corruptie, hoe corrupter een systeem kan lijken. Dat tast weer het vertrouwen in de politiek aan.

“Je kunt in plaats van naar de tegenstelling tussen noord en zuid ook naar de grootte van een land kijken. Wat opvalt aan de corruptielijstjes is dat vooral kleine landen, als Denemarken en Nederland, het goed doen en grote landen als Spanje en Frankrijk slechter. Dat heeft te maken met het belang en gewicht van politici in die landen. Zij hebben een veel grotere overheid, veel meer lucratieve baantjes te verdelen en kunnen ook een veel meer sturende rol in het bedrijfsleven spelen. Nederlandse en Deense politici moeten veel meer rekening houden met de economische elites in hun land.”

Corruptie kun je uitbannen

“Een compleet corruptievrij land is een mythe, want dat zou betekenen dat er geen discussie over macht en inkomen is. In wezen haal je dan de politiek uit een land. Beschuldigingen van corruptie horen bij het verdelen van de macht.

“Toch zijn we wel geneigd te denken dat corruptie iets van het verleden is. In de negentiende eeuw bestond in Europa al het idee dat het verleden fout en corrupt was en dat er vanaf dat moment een streep onder gezet kon worden. Corruptie, dat bestond in de Russische en Turkse Rijken en in de koloniën was de gedachte.

“Ook het communisme claimde vrij van corruptie te zijn. Het officiële verhaal van de DDR-politici was dat ze de corruptie hadden opgelost. Maar we weten ondertussen dat ook daar de elite meer geld, westerse producten en betere huizen kreeg. Corruptie neemt telkens andere vormen aan. En daarom moet de strijd ertegen ook altijd doorgaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden