Een circus van wantrouwen

Zelfverklaarde schone atleten ageren tegen 'misdadigers' en 'monsters'

Het is oorlog in de atletiek. Verre van sluitende 'onthullingen' van twee media voorafgaande aan de WK, vanaf zaterdag in Peking, waren voldoende om de sluimerende explosiviteit op dopinggebied te activeren. Beschuldigingen en ontkenningen volgen elkaar in hoog tempo op.

In dit circus van wantrouwen is voor nuance weinig plaats. Een afwijkende bloedwaarde is voldoende voor het stempel 'misdadiger' of 'monster'. Daarmee dreigt een diepe kloof te ontstaan tussen zelfverklaarde schone sporters aan de ene kant en de wereld-atletiekfederatie IAAF, die met passiviteit misstanden zou toedekken, aan de andere.

Het begon vorige maand met een als Duitse Krimi gepresenteerde documentaire van de ARD. Met in de hoofdrol een bars kijkende detective (journalist Hajo Seppelt), schokkerige beelden van verborgen camera's, veel anonieme informanten en een plots opduikende geheime database met oude, vertrouwelijke bloedwaarden van 5000 atleten.

Er werd doorgeborduurd op de eerdere onthulling over een centraal dopingprogramma in Rusland, dat inderdaad groter blijkt dan gedacht. Dat Keniaanse artsen op verzoek epo inspuiten, was daarentegen bekend. Wie kan er niet zonder recept aan het hele scala van verboden middelen en meer komen, in een tijd van goedkope vliegtickets en internet?

Maar de bom vormde die uitgelekte database van de IAAF met 12.000 tests die door enkele specialisten werden geanalyseerd, waarna de zaak tot ontploffing werd gebracht: afwijkende bloedwaarden waren ineens hoogst verdacht, net als de daarmee gewonnen 146 medailles bij WK's en Olympische Spelen. De IAAF zou er nooit vervolgonderzoek naar hebben gedaan. Grote beschuldigingen op basis van gissingen - beschuldigingen die door de IAAF gedetailleerd zijn weerlegd.

Het kwaad is echter geschied, veel atleten voelen zich opgejaagd wild. Sommigen gooien hun medische gegevens op straat, zodat anderen zich daartoe ook verplicht voelen. Wat is de verontwaardiging waard van rijzende ster Dafne Schippers, die zegt vijftig tot zestig maal per jaar te worden gecontroleerd? Dat was ook het geval met Marion Jones, de ster van Sydney 2000, die nooit werd betrapt en pas voor de rechter boog.

Daar ligt de kern van het probleem: gebruikers blijven als alen zo glad voor controleurs. Dat was in 1988 al bij het grootste dopingschandaal uit de atletiek, de positieve test van olympisch sprintkampioen Ben Johnson. Dat werd als keerpunt in de dopingbestrijding aangekondigd. Maar wat is er veranderd?

Johnson hing door een zeldzaam foutje; zijn vrouwelijke evenknie Florence Griffith-Joyner ging vrijuit. Terwijl de Amerikaanse de wereld veel meer had geschokt met nog altijd onbenaderbare wereldrecords. En door haar overlijden tien jaar later aan een hartstilstand. Big Ben leeft nog, zijn legendarische 9,79 op de 100 meter is 38 maal geëvenaard of overtroffen door merendeels met anabolica gevoede spieren.

Sinds die tijd wordt met de mond een schone sport beleden, de daden blijken bescheiden. Maar probeert de IAAF niet eens iets, zoals haar wordt verweten? Vorige week werd bekend dat met hertesten van oude urinestalen 28 deelnemers aan de WK's van 2005 en 2007 als fraudeurs zijn ontmaskerd. Maandag werd de Turkse 1500 meterloopster Asli Çakir Alptekin haar olympische goud van Londen ontnomen.

Dat is binnen de huidige tsunami van beschuldigingen geen toeval. Sinds 1987 zijn 26 gouden, 10 zilveren en 13 bronzen medailles achteraf ingenomen wegens dopingovertredingen. 134 resultaten werden geannuleerd.

Dat is exclusief die laatste 28, die mede dankzij de opgeschroefde verjaringstermijn van acht naar tien jaar zijn gepakt. En exclusief zes wereldkampioenen die mede onder druk van de ARD-documentaire door Rusland zijn gestript. Op de lijst van huidige geschorsten staan 289 atleten, onder wie twee Nederlanders.

Nog enkele cijfers waarmee de IAAF de beschuldiging wil weerleggen dat niet wordt opgestreden tegen bloeddoping: 141 atleten werden sinds 2001 geschorst wegens gebruik van epo. Vanaf 2009 zijn circa 11.000 bloedtesten van 5000 atleten afgenomen ten behoeve van het biologisch paspoort, plus 7400 urine-epotests. Een kostbare grap, de prijs van een bloedtest kan oplopen tot ruim 900 euro.

Voor elk bloedpaspoort zijn veel testen over een lange termijn nodig. De circa 3300 bloedtesten daarvoor uit 2014 vallen in het niet bij de 8000 van de UCI op een veel kleinere groep wielrenners. In die zin komt de IAAF er met haar reserves van 76 miljoen dollar als belangrijkste olympische sport karig vanaf.

De cijfers bevestigen dat de atletiek (van oudsher al) een van de grootste dopingsporten is. De controles hebben in toenemende mate, ook tijdens wedstrijden, resultaat. Al is de aanname dat slechts een klein percentage wordt gepakt. Waarvan een deel pas jaren achteraf, ook geen reclame voor de kostbare antidopingprogramma's.

Hoe verder, nu het vertrouwen in de IAAF zwaar is geschaad? Het wordt als opluchting ervaren dat vandaag de 81-jarige Senegalees Lamine Diack na zestien jaar het veld ruimt als voorzitter. Zijn opvolger wordt de Britse lord Sebastian Coe of de Oekraïner Sergei Boebka, beiden als voormalige olympische kampioenen en wereldrecordhouders iconen.

De dopinggolf kwam beiden niet uit, daar win je geen stemmen mee. Liever beloven zij de leden een extra financiële bijdrage, zoals Blatter bij de Fifa zijn stemmen kocht.

Boebka bleef onder de storm diplomatiek en noemde het huidige antidopingsysteem te ingewikkeld en weinig slagvaardig. Coe reageerde als door een adder gebeten en sprak van 'een oorlogsverklaring aan de atletiek'. Wel kwam hij met de suggestie om het controlesysteem onder te brengen bij een nieuwe, onafhankelijke organisatie.

Dat had de georganiseerde sport uit oogpunt van geloofwaardigheid in 1988 moeten bedenken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden