Een cello is vooral melancholisch

Op de Amsterdamse Cello Biënnale staat het viersnarige strijkinstrument centraal. Hoe het instrument ook gebruikt wordt, en door wie, altijd is er die melancholische ondertoon te horen.

De cello wordt vaak vergeleken met de torso van een vrouw met smalle taille. Denk bijvoorbeeld aan de naakte vrouwenrug van Man Ray’s bekende zwart-wit foto met de titel ’Cello’. Maar instrument en torso lijken meer dan alleen in uiterlijk op elkaar. De gelijkenis zit ook in het cellospel. Zoals cellisten voorovergebogen zittend spelen, het instrument omarmen en klemmen tussen de knieën, roept de muziek onderbuikgevoelens op. De strijkstok bespeelt alleen het buikgedeelte – de taille – van het instrument.

Wat levert dit op? Melancholie vooral. Natuurlijk, de cello kan hoog en luchtig klinken, snel en virtuoos, maar altijd is er die melancholische ondertoon te horen. Niet het schelle van de klavecimbel, of het hysterisch hoge van de viool, maar altijd dat volle en warme cellogeluid.

Het viersnarige strijkinstrument is de komende week volop te horen tijdens de derde Amsterdamse Cello Biënnale in Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam. Afgelopen vrijdag, tijdens het uitverkochte openingsconcert, klonken onder meer Gioacchino Rossini’s ’Une larme’ (Een traan), Luciano Berio’s ’Les Mots sont allés’ (De woorden zijn verdwenen) en Luigi Boccherini’s ’La Casa del Diavolo’ (Het huis van de duivel). Stuk voor stuk muziek van Italiaanse componisten, waarbij de titels de melancholie van het instrument verraden, gespeeld door cello-grootheden als Giovanni Sollima, Jean-Guihen Queyras en Monika Leskovar.

Zij bewogen met hoofd en lichaam mee op de muziek, terwijl Sollima er ook nog bij danste. Bij de lange dramatische halen keek de Siciliaan gepijnigd en bij de korte rappe noten richtte hij zijn gefronste blik naar boven. Sollima ging een dialoog aan met het Amsterdamse Sinfonietta dat hem begeleidde door uitdagend naar hen te kijken en met zijn strijkstok in het rond te zwaaien. Het publiek klapte lang voor Queyras en Leskovar, maar voor cultfiguur Sollima joelde het uitbundig.

Vóór dit officiële openingsconcert was het competitieve Cello Concours al intensief van start gegaan. Deze wedstrijd tussen vijftien getalenteerde jonge Nederlandse cellisten – de jongste is zestien – vormt traditiegetrouw de rode draad door het festival. Alle deelnemers spelen een speciaal hiervoor gecomponeerd stuk van Wilbert Bulsink (1983), een sonate van Luigi Boccherini (1743-1805) en een keuze uit vier andere cellostukken. Vijftien keer hoort de achtkoppige jury dezelfde twee stukken, ’maar iedere cellist geeft er toch een eigen draai aan’, zegt juryvoorzitter Jan Willem Loot, die verrast is door het hoge niveau van de cellisten van dit jaar. „Hier zitten veel uitstekende finalisten bij.” Ook het Kroatische jurylid Valter Depalj is onder de indruk. „Nederland is een klein land, maar behoort tot de wereldwijde cellotop.” Zes cellisten zijn al door naar de volgende ronde. Lidy Blijdorp (1986) is er een van: „De sonate van Boccherini is mijn favoriet. De Italiaanse sfeer van dit stuk vind ik prachtig.” Komende vrijdag strijden drie finalisten voor de eerste plaats tijdens een officieel optreden waarbij zij begeleid worden door Amsterdam Sinfonietta onder leiding van dirigent Daan Admiraal.

„Tijdens de Cello Biënnale komt in negen dagen voorbij waar je in twee jaar nog niet eens aan toe komt. Vijftien wereldpremières in ruim een week”, zegt initiatiefnemer en artistiek directeur Maarten Mostert. Er zijn masterclasses van grote cellisten als Natalia Gutman, Giovanni Sollima, Michel Strauss en Anner Bijlsma, en er komen internationale ensembles uit de Verenigde Staten, Frankrijk, Duitsland en zelfs uit China. En net als bij de voorgaande Cello Biënnales wordt de dag begonnen met Johann Sebastian Bach en een ontbijt. „Eigenlijk is er niets mooiers dan Bach. Daarom beginnen we elke dag met één van zijn zes suites als ochtendgebed”, zegt Mostert.

Voor wie geen cello speelt – maar wel wil doen alsof – is er de AirCello, oftewel luchtcello. De Hongaarse cellist Örs Köszeghy staat onzichtbaar opgesteld en speelt op de achtergrond, terwijl de bezoeker in het luchtledige doet alsof hijzelf voor de muziek zorgt. Ook is er een ruimte met zitzakken waar bezoekers al luierend naar cellostukken kunnen luisteren. En in de hal van het Muziekgebouw is een werkplaats waar cello’s en strijkstokken worden gemaakt. Pieter Affourtit maakt barokstrijkstokken en Henk Hietbrink moderne van pernambucohout en hengstenhaar. Samen bouwen zij aan twee strijkstokken, waarvan het geld naar een goed muzikaal doel gaat.

Het is, kortom, een programma voor professionele cellisten, beginners, leken, maar ook voor kinderen. Een van de jongste bezoekers op het openingsconcert was de tienjarige celliste Kotone. Haar tweelingzusje is violiste en stond naast haar in dezelfde jurk. Beiden hebben al vanaf hun vierde jaar muziekles. Kotone speelde zaterdag – als een van de 140 andere kinderen – mee met het grote Mega Kinder Cello Orkest onder leiding van Giovanni Sollima en Ernst Reijseger. Net voor de opening keken de meisjes verbaasd naar een jongen die een cello op zijn vinger liet balanceren, zoals op de posters van de Cello Biënnale is te zien.

„Wie durft deze cello op één vinger vast te houden? Hij was maar 150 euro en mag stuk”, roept de jongen die vragend in het rond kijkt. „Zo ga je toch niet met een instrument om”, reageert een oudere vrouw verbaasd. Maar de man naast haar gaat de uitdaging aan en weet de cello wankelend een paar seconden omhoog te houden, totdat hij bijna terechtkomt op het hoofd van een andere bezoeker, die geschokt wegdeinst. Enkele bezoekers doen ook een voorzichtige poging en zo balanceert de goedkope Chinese cello op menig vinger. Waarschijnlijk sneuvelt hij voor de Cello Biënnale is afgelopen. Dat klinkt treurig, maar wellicht past dat bij het melancholieke karakter van het instrument.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden