Een cartoonist komt tot inkeer

Juan Gabriel Vásquez stelt vragen bij de mediacratie

In zijn eerste drie romans fictionaliseerde de Colombiaan Juan Gabriel Vásquez (1973) steeds een episode uit de turbulente geschiedenis van zijn vaderland. Zo bracht zijn vorige roman 'Het geluid van vallende dingen' de ontwikkeling van Colombia als narco-staat in beeld. Het boek werd dit jaar bekroond met de IMPAC Dublin Literary Award 2014.

In 'De reputaties' laat Vásquez de collectieve historie even los en richt zich op de persoonlijke geschiedenis van een spotprenttekenaar die op het hoogtepunt van zijn roem geconfronteerd wordt met een ontwrichtende gebeurtenis uit het verleden. Al speelt dit nieuwe boek zich af in onze eigen tijd, het getuigt opnieuw van Vásquez' obsessie met de vraag hoe we kunnen leven met onze herinneringen. Opnieuw speelt het boek in Colombia, een land dat alleen door 'de onstilbare honger van de vergetelheid' met z'n verleden kan leven.

Na drie kloeke romans is deze novelle opvallend bescheiden van omvang, maar de verbale schwung is als vanouds. Opnieuw tracteert hij ons op zorgvuldig gecomponeerde, ritmisch meanderende zinnen die zijn plezier in de perfecte formulering verraden.

Javier Mallarino, de invloedrijkste cartoonist van het land, een man die reputaties kan maken en breken, wordt op zijn vijfenzestigste door vriend en vijand in het zonnetje gezet. Van meet af aan maakt Vásquez voelbaar hoe er iets wringt. Op de dag van zijn huldiging denkt Mallarino terug aan zijn grote voorbeeld Ricardo Rendón, de grootste politieke tekenaar uit de Colombiaanse geschiedenis, die inmiddels al 79 jaar geleden dood is na een onverklaarbare zelfmoord. In vogelvlucht overdenkt Mallarino zijn eigen carrière: hoe hij zijn vrije werk als getalenteerd schilder inruilde voor de verslaving aan de dagelijkse spotprent, hoe hij gedreven werd door een verlangen naar macht, hoe dat hem op een gegeven moment anonieme dreigbrieven opleverde en de vraag of het allemaal wel de moeite waard is als je gezin wordt bedreigd, hoe hij toen zijn vrouw en dochter verlaten had om zich terug te trekken in de bergen buiten zijn woonplaats Bogotá.

In het middendeel van de als drieluik opgezette novelle focust Vásquez nog wat scherper op die episode uit Mallarino's geschiedenis. Op de dag na zijn huldiging wordt hij in zijn huis in de bergen bezocht door 'een journaliste' die 28 jaar geleden als vriendin van zijn dochter op zijn housewarmingparty was verschenen. Uit de kieren van het geheugen wordt een verdrongen gebeurtenis opgediept. De ongenode komst van een omstreden politicus leidde die avond tot een vaag incident dat Mallarino inspireerde tot een vernietigende spotprent die het leven van de politicus geheel ontwrichtte en tot diens zelfmoord leidde. De tekenaar herinnert zich nu de bewondering die hij oogstte onder collega's en zijn eigen trots over de macht van de cartoonist, maar ook hoe dat precies het moment was dat de bewondering van zijn vrouw Magdalena definitief omsloeg in minachting en walging.

In het afsluitende deel van de novelle worstelt Mallarino met de gevolgen van deze onthulling, die zijn succesvolle carrière en zijn gebroken huwelijk in een nieuw, verwarrend licht zetten. Hoe gerechtvaardigd was die meedogenloze spotprent destijds? Hoe zeker was hij geweest van de beschuldiging? En wat Magdalena betreft: bood hun gedeelde verleden wellicht toch nog perspectief op de gezamenlijke toekomst waar hij naar verlangt?

Het biedt Vásquez de gelegenheid om het thema van de herinnering en de erfenis van het verleden dat hem nu al vier romans bezighoudt nog eens van alle kanten onder de loep te nemen. Het verleden is bij hem nooit voltooid, omdat er met het verstrijken van de tijd steeds weer ander licht op valt. Ooit gekoesterde zekerheden kunnen in hun tegendeel gaan verkeren.

Daarmee plaatst Vásquez impliciet vraagtekens bij het belang dat wij in de mediacratie hechten aan vluchtige opinies en reputaties: waar zijn die eigenlijk op gebaseerd? Hoe weten we het allemaal zo zeker?

'De reputaties' is zo'n roman die veel vragen stelt zonder ze eenduidig te beantwoorden.

Juan Gabriel Vásquez: De reputaties. Vertaald

door Brigitte Coopmans. Signatuur; 140 blz. euro 18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden