Een canon van praktische en nuttige ideeën voor de 'moderne mens'

De schrijver


Op de voorflap van 'Grote denkers' staat geen auteursnaam, maar de naam van een instituut: The School of Life. Sinds de oprichting in 2008 heeft The School of Life tien campussen, waarvan eentje in Amsterdam. Filosofie en cultuur worden aangewend om cursisten te trainen in zelfinzicht, compassie en emotionele intelligentie.


'Grote denkers' is in de wij-vorm geschreven, maar verraadt vaak de hand van de oprichter van The School of Life, de Zwitsers-Britse schrijver Alain de Botton (1969).


Opzet van dit boek


Dit boek bevat de canon van The School of Life, een eclectische lijst van zestig filosofen, politieke denkers, sociologen, psychotherapeuten, kunstenaars en schrijvers. Van Plato tot Coco Chanel, van Confucius tot Andy Warhol, van Marx tot Virgina Woolf. Allemaal dachten zij na over de vraag hoe je een beter mens kan worden.


Academische status is geen criterium voor canonisering, de schiftingsvraag is eerder: heeft het werk van de denker nog praktisch, alledaags nut? Voor ingewikkelde metafysica is daarom geen plek in de canon. Hard is het oordeel over Hegel, die met zijn onleesbare boeken de indruk wekte dat filosofie enkel deugt als de lezer er geen touw aan vast kan knopen. De auteurs van The School of Life willen het gedachtengoed van de grote denkers juist zo eenvoudig mogelijk weergeven.


Filosoof Michel de Montaigne (1533 - 1592) lijkt nog het dichtst bij de taakopvatting en houding van The School of Life te staan. Hij maakte zich vrolijk om de pedanterie van 'zogenaamd intelligente mensen', gaf openlijk toe dat hij Plato's teksten slaapverwekkend vond, en achtte alleen zaken die het menselijk humeur opkrikken de moeite van het doorgronden waard.


Opvallende zin


Het op een rijtje zetje van je zorgen geeft rust, maar daar heb je dus een luisterend oor voor nodig: "Iemand die meelevend, vriendelijk en intelligent is, iemand die in de tijd van Epicurus een filosoof zou zijn geweest, maar die we tegenwoordig 'therapeut' zouden noemen."


Redenen om dit boek niet te lezen


Wie ligt er dan op de divan? Uiteraard de door markt en massamedia van zichzelf en zijn dierbaren vervreemde 'moderne mens'.


Als doorgewinterde therapeuten kennen De Botton en consorten voor elke geestelijke kwaal een filosofisch medicijn: Epicurus lezen werkt als tablet tegen opdringerige reclameboodschappen, Sartre is 'vooral nuttig tijdens de puberteit' en 'tijdens de donkere momenten rond ons veertigste levensjaar'. Juist uit deze adviezen blijkt een tamelijk nauwe visie op de 'moderne mens', als een uit statistieken en gemiddelden samengestelde, illusoire figuur.


Volgens The School of Life is historische context niet bepalend om filosofen te begrijpen, maar de auteurs leveren bij elke denker wel een reeks biografische details. Soms gaat het daarbij om trivialiteiten. Heeft het toegevoegde waarde om te weten dat de werkkamer van Adam Smith een rommeltje was, schiet je iets op met de kennis dat Epicurus een 'bijzonder lange baard' had?


Reden om dit boek wel te lezen


Door deze trivia zijn de grote denkers teruggebracht naar de sfeer van het alledaagse. Zo verdwijnt de wierookdamp die rond hun namen zweeft. Om Montaigne te parafraseren: ook filosofen moeten naar het toilet.


Bovendien: net als François de la Rochefoucauld (1613 - 1680), die filosofeerde in de Parijse salons, begrijpen de auteurs van The School of Life dat een denker die gehoord wil worden ook een beetje een entertainer moet zijn.


Vaak is The School of Life door academici weggezet als oppervlakkige apothekersfilosofie. 'Populistisch' is voor De Botton en de zijnen echter geen scheldwoord.


En voor hun ontnuchterende aanpak is iets te zeggen. Het is beter om waardevolle ideeën te simplificeren, dan ze te laten wegkwijnen in boeken die bijna niemand meer leest. In een tijd waarin de elitecultuur niet langer de toon aangeeft (is dat ooit echt het geval geweest?), kan filosofie zich geen exclusiviteit veroorloven.


'Grote denkers' is een canon die een even discutabele als consistente visie op het goede leven uitdrukt, een visie waarin kunst niet ontregelt maar troost biedt, en waarin filosofie geen vragen oproept maar antwoorden geeft.


Grote denkers


School of Life (red)


Nijgh & Van Ditmar, 476 pagina's, euro 29,99 recensie


***

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden