Een bundel die laat zien dat er niet zoiets is als één deugdenleer

Andreas Kinneging en Timo Slootweg (red.). Deugdethiek, levensbeschouwing en religie

Spectrum. 256 blz, euro 22,50

***

De auteurs

Andreas Kinneging en Timo Slootweg, de twee redacteuren van deze bundel, zijn beiden rechtsfilosoof aan de Universiteit Leiden. Kinneging is vooral bekend om zijn publicaties over het blijvende belang van de antiek-Romeinse deugdenleer, Slootweg om zijn publicaties over christelijke theologie en het recht. De overige auteurs zijn van diverse achtergronden maar delen een gedegen kennis van andere religies en/of kennis van een bepaalde deugdethiek.

De thematiek

Is het mogelijk om uit de veelheid van culturele opvattingen over goed en kwaad, een soort 'gemeenschappelijke deler' te vinden? Een deler die als basis zou kunnen fungeren voor onze veelkleurige samenleving? Op het moment dat je kijkt naar de verschillen tussen alle levensbeschouwelijke voorschriften of overtuigingen, kan de moed je in de schoenen zinken. Wat volgens de ene traditie afkeurenswaardig of zelfs verboden is, is bij de ander toegestaan of zelfs verplicht.

Daar worden we het dus nooit over eens, denk je dan. Maar tegelijkertijd: wat alle verschillende tradities ook zeggen, ze leggen op de één of andere manier allemaal de nadruk op het vormen van een goed karakter. Is het mogelijk om dat te maken tot een soort 'basis' van onze samenleving? Is het mogelijk om niet te richten op de normen, maar op de verschillende opvattingen van een goed karakter? Is het mogelijk om de verschillende deugdenleren enigszins met elkaar te vergelijken?

Dit boek bespreekt een voor een de deugdenleer van diverse tradities, van de grote religies als islam en christendom, maar bijvoorbeeld ook van de antieke filosofie en de deugdenleer van Hegel. Het besluit met een sociologische studie naar de deugden zoals bestuurders, leerkrachten en geestelijk leiders die in onze samenleving willen uitdragen.

Belangrijke stelling

In een bundel als deze buitelen de tegenstrijdige stellingen natuurlijk over elkaar. De ene auteur roemt het belang van de klassieke deugdenleer; de andere auteur betoogt dat de rooms-katholieke deugdenleer de klassieke Grieks-Romeinse taal van de deugdethiek overneemt, maar deze ook een totaal andere oriëntatie meegeeft. Weer een andere auteur postuleert dat verschillende religies op het gebied van normen en waarden - met de Gouden Regel als kern - tóch een gemeenschappelijke grond kunnen vinden. En de joodse deugdenleer blijkt niet direct te mikken op universele geldigheid.

De bundel laat hierdoor onwillekeurig zien dat er nog niet zomaar zoiets is als één deugdenleer. Maar het laat ook zien dat er genoeg overeenkomsten zijn om er desondanks een zinnige conversatie over te voeren.

Opvallende zin

'De fixatie op concrete normen laat veel en vaak onoverbrugbare verschillen van opvatting in de wereld zien. Maar wie wat verder kijkt en vraagt naar wat de achterliggende deugden zijn, ziet opeens ook heel veel punten van overeenstemming. En ook al leidt dat niet onmiddellijk tot overeenstemming, het geeft in elk geval meer begrip en sympathie.'

Reden om dit boek niet te lezen

Dit boek heeft een summiere inleiding, geen conclusie, en bijdragen die niet op elkaar reageren. Het roept daardoor veel vragen op die niet worden beantwoord. De hoofdvraag - 'Kan een focus op deugden verbindend werken voor onze samenleving?' - blijft daardoor open en dat is enigszins onbevredigend.

Reden om dit boek wel te lezen

Als je zegt dat alle godsdiensten in de kern op hetzelfde neer komen, smoort dat al gauw elk zinnig gesprek. Gelukkig gooit deze bundel het over een geheel andere boeg: misschien zijn we het niet eens met elkaar, maar kunnen we elkaar wel vinden in onze opvatting van deugd? In dit boek krijgt deze vraag een degelijke aanzet met goed leesbare bijdragen.

Trouw tipt filosofie

1. Toptheologen, The Next Generation

****

2. Verbinden en verdiepen

****

3. Tegendraads en bij de tijd

****

4. Deugdethiek, levensbeschouwing en religie

***

5. Achter Darwins horizon

***

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden