Een buitenbeentje krijgt altijd meer speelruimte

Ze zien de wereld als hun woonplaats, voelen zich niet gebonden aan een bepaald werk of land. Een serie over jonge mensen die van land tot land hoppen. Aflevering 2: de Nederlandse fotografe Karijn Kakebeeke.

,,Ik weet het eigenlijk niet'', is het antwoord van fotografe Karijn Kakebeeke (29) op de vraag waar ze vandaan komt. Als baby van zes weken verhuisde zij al met haar ouders naar Griekenland. Sindsdien ging zij in vier landen naar school, werkte in negen landen, reisde in vele andere en is voorlopig neergestreken in Berlijn. Toch voelt ze zich niet losgeslagen over de wereld dwalen. ,,Ik heb wel het gevoel dat ik een basis heb. Die ligt alleen niet op een geografische plek. Mijn wortels liggen in mensen.''

Karijn Kakebeeke begon amper haar eerste herinneringen te vormen toen zij al voor de tweede maal in haar leven emigreerde. Geboren in het Gelderse Scherpenzeel, eerste jaren in Griekenland, en met drieënhalf jaar naar Singapore. Haar vader werkte als ingenieur voor Heineken, kon daardoor in vele landen werken en werd ook aangetrokken door het leven in andere steden. In Singapore was dat leven bovendien zeer aangenaam, in een wijk met vele expats.

,,Het was een fantastische tijd'', zegt Kakebeeke. ,,Het voelde als opgroeien op een tropisch eiland: altijd buiten en in de weekends met een motorboot naar onbewoonde eilandjes om te barbecuen.''

Toen ze acht jaar oud was, kwam een einde aan het idyllische leven van haar en haar twee jaar oudere broer: haar ouders verhuisden naar wat zij thuis noemden. In het kleine Noord-Hollandse dorp Bentveld maakte Kakebeeke haar basisschool af. Het was de moeilijkste omschakeling van allemaal, vindt ze. ,,Hoe mensen met elkaar omgingen, op de fiets naar school, sneeuw in de winter - het was allemaal zo volstrekt anders dan ik gewend was. Ik vond in het begin ook slecht aansluiting bij andere kinderen.''

Haar vader was bovendien vaak weg, en het leven in Nederland voelde als ongezellig. Toch was de nieuwe verhuizing - op haar elfde - een schok, omdat zij niet helemaal opnieuw wilde beginnen en vrienden maken. Het gezin verhuisde naar Madrid.

,,Een Mekka om op te groeien'', noemt Kakebeeke de koninklijke stad nu, met een lach die duidelijke heimwee verraadt. ,,Waar ik in Singapore in het expat-wereldje opgroeide, stond ik in Madrid vol in het Spaanse leven. Ik voelde me volledig verbonden met het land.'' Wel ging zij naar een internationale middelbare school. Ze woonde aan de buitenrand van de stad, en haar ouders lieten haar vrij de cordillera te doorkruisen, er ruïnes te ontdekken en slangenvellen te zoeken. En de piepjonge Karijn ontdekte al snel dat het sociale leven in Madrid voor een belangrijk deel draait om uitgaan. Eerst in de jongerendisco en al snel in de reguliere clubs, tot laat.

Voordat ze haar middelbare school had afgerond, verhuisden Karijns ouders naar Nederland. Zij bleef achter in Spanje, om haar school af te maken. Amper achttien, vlak na het eindexamen, trok zij samen met haar beste vriendin, een half Spaans, half Engels meisje, met een reisorganisatie over land via Oost-Europa, Turkije, Iran en Pakistan naar India, Sri Lanka en Nepal. In India monsterde ze aan bij Moeder Theresa, in Calcutta. ,,Het was de gelukkigste maand van mijn leven'', zegt Kakebeeke nu. ,, Ik werkte in een tehuis voor stervende vrouwen: hen aandacht geven, omhelzen, hun haren kammen. In de laatste periode voor hun dood kregen de vrouwen zo hun waardigheid terug. Het was dankbaar werk.''

Na de reis wachtte de keus waar te studeren. ,,Ik voelde me Spaans. Toen ik bij mijn ouders terugkwam in Nederland, zocht ik dan ook direct werk om een maand later naar Madrid te kunnen gaan. Maar ik wilde daar toch niet studeren. Ik vond Spanje te conservatief en te streng katholiek. En de jongeren zijn er zoveel minder zelfstandig dan in Nederland.'' Ze koos voor antropologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Het verblijf in verschillende landen had bij Kakebeeke een fascinatie vastgezet met overeenkomsten en verschillen tussen mensen. Het antwoord vond ze niet op de universiteit. Wat mensenkennis betreft had ze uiteindelijk meer aan haar reizen, haar veldwerk en haar bijbaantjes: Omo Power verkopen in een Almeerse supermarkt ('Ik had er nooit bij stilgestaan hoeveel theorieën mensen kunnen hebben over een wasmiddel'), horeca, afwassen, glimlachen op een huishoudbeurs in de Rai.

Het studeren in Amsterdam kreeg Karijn Kakebeeke maar niet in zijn greep, en de heimwee naar Spanje bleef. In haar vierde studiejaar deed ze mee met een studentenuitwisseling naar Madrid. ,,Ik wilde kijken of de 'Heilige Stad' echt bestond, of dat het een luchtspiegeling uit mijn jeugd was'', zegt Kakebeeke. Het voelde eerst alsof ze thuiskwam, maar dat gevoel bleek aan erosie onderhevig; ,,Spanje voelt nu niet meer als 'thuis'. Al zit het land nog wel in mij.''

De zomer daarop keerde Kakebeeke terug, al is dat een rekbaar begrip: ze werkte drie maanden in Ierland, waar haar ouders waren gaan wonen, en in het volgende studiejaar reisde ze door Midden-Amerika en bracht ze vier maanden door op Cuba, voor veldwerk.

In Nederland studeerde Kakebeeke in voorjaar 2000 af in culturele antropologie, en viel daarop in het gebruikelijke gat. Haar tijdelijke oplossing was een postdoctorale opleiding fotojournalistiek in Londen. ,,Ik had echt het idee dat ik vertrok uit Nederland, de wijde wereld in, en dat het leven kon beginnen'', zegt ze. Het werd een 'fantastisch jaar', waarin ze reportages maakte in Zuid-Spanje over rassenrellen, in Oostenrijk over FP & Ouml;-stemmers, en in Irak. ,,Vanwege een fotofestival kregen we er toegang'', vertelt Kakebeeke. ,,De eerste dagen werden we in een busje rondgereden naar zogenaamd interessante plekken waar de fotografen tegen elkaar opboden met de lengte van hun lens. Maar het was een goede manier om het land in te komen en ons eigen verhaal te maken.''

Tijdens haar opleiding in Londen leerde Kakebeeke ook haar vriend kennen, een Duitser. Ze kozen als standplaats Amsterdam, omdat zoveel mensen er Engels spreken en Karijn geen Duits sprak. Ze begonnen er beiden als fotojournalist, Kakebeeke met stages bij Het Parool en De Groene Amsterdammer. Als freelancer toog ze naar Kosovo, Moskou, Siberië, Taiwan en Ingoesjetië, de buurrepubliek van Tsjetsjenië.

,,Het was het leukste jaar dat ik in Nederland heb gehad'', zegt Kakebeeke. ,,Tijdens mijn studie gaf ik altijd af op Nederlanders: op hun botheid, assertiviteit, bijdehandheid. Op het neerhalen van mensen die zich boven de rest willen verheffen, op de hokjesgeest. Maar dat jaar had ik het gevoel dat ik echt mijn draai gevonden had en besefte dat mijn eerdere afkeer meer met mezelf dan met Nederland te maken had.'' Toch zou ze ook Nederland opnieuw verlaten. Een voorbode was een journalistieke uitwisseling tussen Nederland en Duitsland, waarbij ze drie maanden werkte op puissant rijke weekbladredacties in Hamburg.

Karijns vriend wilde vorig jaar terug naar Duitsland, en zij stemde in. ,,Het voelde niet als emigreren. Ik vind Berlijn een leuke stad. En Duitsers mogen wat braaf en correct zijn, ze zijn wel heel aardig.'' Maar het eigen baas zijn als fotojournalist in een nieuw land blijkt wel lastig. ,,Ik ben er altijd vanuit gegaan dat ik nog in veel andere steden wilde wonen, zoals Rome en Parijs'', zegt ze. ,,Maar telkens als ik naar het buitenland ging, bestond er een struktuur waar ik in terecht kwam: school, studie of baan. Als freelancer in een nieuw land ben je een beetje vogelvrij. Ik heb nu geleerd dat je tijd nodig hebt om iets op te bouwen. Ik wil wel doorgaan met wat ik nu doe: met journalistiek mijn brood verdienen, er beter in worden, reizen. Vanuit welk land ik dat zal doen, weet ik niet, al zal ik uiteindelijk wel ergens voor langere tijd terechtkomen.''

Als zij al een band opbouwt met geografische plekken is dat niet met landen maar met steden, meent Kakebeeke. ,,Ik voel me eerder Amsterdamse of Europeaan dan Nederlander. Voor Spanje en Madrid geldt hetzelfde. De band die ik nu opbouw is met Berlijn, niet met Duitsland.''

Het vele reizen en leven in verschillende steden heeft haar karakter beïnvloed, realiseert Kakebeeke zich: het omgaan met steeds nieuwe mensen, het onderdompelen in verschillende culturen, een buitenbeentje zijn. ,,In het buitenland krijg je altijd wat meer speelruimte omdat je nooit precies weet wat wel of niet hoort. En ik voel me daar heel prettig bij.'' Ze ziet zich echter niet als iemand die maar wat rondzweeft. ,,Ik heb wel het gevoel dat ik een basis heb. Die ligt alleen niet op een geografische plek. Mijn wortels liggen in mensen: in familie en vrienden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden