Een bouwsector die zijn eigen kwaliteit keurt is bijna realiteit

Beeld ANP XTRA

Als het aan de Tweede Kamer ligt, komt de controle op kwaliteit en veiligheid in de bouw in handen van de sector zelf te liggen. Nu is het toezicht nog een taak van gemeenten. Gisteren stemde een ruime meerderheid van de Kamerleden in met een omstreden wetswijziging, waardoor de traditionele verantwoordelijkheden vervallen en de bouwsector zelf keurmeesters dient in te huren.

De zogenoemde Wet kwaliteitsborging voor het bouwen kende een enorm hobbelige aanloop. Minister Ronald Plasterk (wonen) slaagde er na moeizame pilots, harde kritiek van Vereniging Eigen Huis (VEH) en verschillende debatrondes toch in de Tweede Kamer achter zich te krijgen.

De Eerste Kamer zal zich nog uitspreken, maar het is de bedoeling dat het nieuwe systeem vanaf 2018 ingaat. Doordat de aansprakelijkheid van de bouwer groter wordt, moet de veranderde bouwwet vooral de positie van de consument, de uiteindelijke eigenaar van het pand, sterker maken.

Het voorstel was een initiatief van Plasterks voorganger Stef Blok, die na het aftreden van Van der Steur naar het ministerie van veiligheid en justitie verkaste. Blok vond dat het toezicht in de bouw aan vernieuwing toe was en liet meerdere gemeenten al vanaf 2014 proeven uitvoeren waarbij aannemers een onderzoeksbureau moesten inschakelen om de kwaliteit en veiligheid van bouwprojecten te controleren. Daarbij werden de gemeentelijke bouw- en woningtoezichthouders in principe vleugellam gemaakt, maar ze keken voor de zekerheid nog over de schouders van de marktpartijen mee.

Ernstige incidenten

Blok hoopte met zijn Wet kwaliteitsborging dat bouwbedrijven hogere kwaliteit leveren als ze daar zelf volledige verantwoordelijkheid voor dragen. Nu is de praktijk nog dat aannemers van de gemeente toestemming krijgen om te bouwen als ze op papier aan de eisen voldoen, daarna toetst de gemeente de uitvoering. Bovendien constateerde Blok dat het toezicht per gemeente inmiddels verschilde en partijen bij gebreken achteraf naar elkaar de schuld gaven. Critici suggereerden dat Bloks voorstel toch vooral ook een bezuinigingsmaatregel bij de overheid was.

In een evaluatierapport van de van plaatselijke pilot, dat Trouw vorig jaar in handen kreeg, concludeerde de gemeente Den Haag dat Bloks wet tot ernstige incidenten zou leiden. Toetsingrapporten bleken gebrekkig en opleverdossiers werden dikwijls niet aangeleverd. ‘Daardoor heeft de gemeente nu te maken met bewoonde woningen zonder dat bekend is in hoeverre bewoning van deze panden verantwoord is’, stond in het rapport. ‘Het risico bestaat dat nietsvermoedende bewoners, zonder het te weten, ondeugdelijke woningen hebben betrokken.’

Bij vier van de tien bouwprojecten in Den Haag die onder de pilot vielen, zag de gemeente zich tussentijds genoodzaakt in te grijpen. Wegens instortingsgevaar legde de gemeente de bouw zelfs twee keer helemaal stil. Ook bleken sommige nieuwbouwwoningen geen goede ventilatiemogelijkheden te hebben en leidde slechte isolatie tot energieverspilling. Zo gebeurde precies het tegenoverstelde van wat Blok eigenlijk beoogde.

Onder andere in Rotterdam en Delft liepen destijds ook pilots naar de werking van de nieuwe bouwwet. Definitieve resultaten waren nog niet binnen, maar de eerste reacties waren daar niet direct negatief.

Veel leren

Branchevereniging Bouwend Nederland gaf medio 2016 wel toe dat de sector nog niet klaar was voor de toekomstige situatie. Gemeenten, private kwaliteitsbureaus, aannemers en architecten moesten door de proeven nog goed leren wie welke taken en plichten heeft.

Een week geleden riep de Vereniging Eigen Huis de Tweede Kamer nog op het wetsvoorstel niet aan te nemen. Het zou leiden tot grote nadelen voor de bouwconsument. “Die gaat meer betalen voor zijn nieuwbouwhuis terwijl de kwaliteit minder geborgd wordt. Ervaringen, opgedaan met pilotprojecten, zijn dermate desastreus, dat niet alleen de bouwkwaliteit, maar ook de wetgevingskwaliteit in het geding is.”

Dat aannemers makkelijker aansprakelijk kunnen worden gesteld voor de fouten die ze maken, vond VEH overigens wel een goed idee. “Omdat het de positie van de consument direct verbetert.”

Ook verschillende politiek partijen hadden nog wel wat kritiekpuntjes. De PvdA wilde bijvoorbeeld naast een opleverdossier voor de gemeente, ook een zogenoemd consumentendossier, waarin de aannemer informatie over de woning voor de koper vastlegt. De VVD kon daar mee leven.

Volgens bouwsectorweekblad Cobouw was het CDA blij met de motie die de VVD nog op de valreep indiende. Die zegt dat de bouwwet over drie jaar geëvalueerd wordt. “En als het moet kunnen we hem dan ook nog repareren”, tekende Cobouw uit de mond van CDA’er Erik Ronnes op. De SP denkt dat hard nodig zal zijn en vreest voor ongelukken, omdat het toezicht op bouw- en brandveiligheid naar marktpartijen gaat.

Nu is de Senaat aan het woord, maar wanneer die in stemming gaat over de nieuwe bouwwet is nog niet duidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden