Een boerengemeenschap met een artistiek accent

Het Gooise dorp Laren (immer met de toevoeging NH, ter onderscheiding van de gemeente met dezelfde naam in de provincie Gelderland) ontleent zijn charme aan het verleden. Niet het heel verre verleden, dat is er niet meer te vinden. Het 'oude' Laren is ongeveer honderd jaar oud.

De eeuwen daarvoor leidde de arme bevolking van dagloners en thuiswevers een volstrekt anoniem bestaan. Maar rond de eeuwwende begonnen kunstenaars er hun stempel te zetten; Ze streken neer in de Larense hoeven die ze voorzagen van een atelier, of ze logeerden in het plaatselijke hotel annex restaurant dat zo'n roemruchte naam heeft gekregen vanwege de vele discours die hier werden gehouden: Hamdorff, genoemd naar de eigenaar Jan Hamdorff die de kunstenaars een warm hart toedroeg.

Laren heeft zijn karakter van een boerengemeenschap met een artistiek accent lang behouden. De typerende boerderijen zijn nog tot in het centrum van het dorp te vinden, soms gelegen aan een onverharde weg, wat een extra schilderachtig effect geeft. Waar kunstenaars huisden, is gemakkelijk traceerbaar: sommige plekken dragen een bordje dat informatie geeft over vorige bewoners.

Deze wandeling langs woonhuizen en ateliers van bekende kunstenaars (schilders, beeldhouwers, maar ook schrijvers) inclusief een bezoek aan de gemeentelijke begraafplaats, begint op de drempel van het Singer Museum. Het museum, op de hoek van de Oude Drift en de Naarderstraat, ligt aan de rand van het centrum van Laren. Binnen is een permanent overzicht van al die Laarder schilders wier namen op deze wandeling gaan leven. Het Singer heeft bovendien een fraaie foyer voor een kopje koffie na afloop van de wandeling. De sfeervolle koffiekamer, met een open haard en uitzicht op de tuin, bevindt zich in de voormalige woonkamer van de naamgever van het museum, de Amerikaan William Singer, wiens echtgenote in 1956 de aanzet tot de stichting van het museum gaf.

Met de entree van het museum in de rug dient de Naarderweg zich in noordelijke richting aan. Pal tegenover het museum ligt meteen al het eerste huis dat de moeite van het bekijken waard is: Naarderstraat 48. Hier heeft Anton Mauve gewoond, de meest prominente vertegenwoordiger van de Haagse School en leermeester van Vincent van Gogh. Vanuit dit huis trok Mauve dagelijks de hei op om daar de schaapskuddes te tekenen. Die schetsen werkte hij vervolgens thuis uit. Mauve liet daarvoor een serre aan het huis bouwen om zo lang mogelijk van het daglicht te genieten. Na Mauve, die in 1888 stierf, woonde de schilder Antoon Derkinderen in dit huis. Derkinderen had de natuur niet nodig, hij schilderde en tekende symbolistische onderwerpen, die in de tijd dat hij in Laren woonde (1893-1902) gretig aftrek vormden.

Aan de linkerkant op no. 63 staat de 'Olmenhove', een atelierwoning van Ferdinand Hart Nibbrig, wiens schilderijen tot het neo-impressionisme en pointillisme worden gerekend. Twee huizen verder, op no. 76, is opnieuw een huis van Derkinderen te vinden, die daar vanaf 1903 heeft gewerkt.

Een paar honderd meter teruglopen de Naarderstraat in, dan linksaf de Paviljoensweg in, en vervolgens rechts de Oude Naarderweg op, staat op no. 12 het voormalige pension 'De Linden', waar Piet Mondriaan in zijn Laarder periode verbleef. Mondriaan kwam hier in contact met de dichters Adriaan Roland Holst en Jan Greshoff en ontmoette er ook de man die later zijn werk zou verzamelen, Sal Slijper.

Twee panden verder, op no. 8, staat het charmante 'Klein Lindenhof', dat eigendom is geweest van de schrijfster en schilder Wally Moes (1856-1918). Van hieruit is het een klein stukje lopen naar de Oud Blaricummerweg, waar op no. 40 de bekende tekenares Rie Cramer heeft gewoond. Teruglopend naar de Oude Naarderweg en via het restaurant De Vrije Heere sta je opeens weer voor het Singer. Achter het museum loopt een onverhard pad dat de naam 'Oude Drift' draagt. Aan het eind linksaf de Drift op. Rechts, op op no. 21-22, ligt de woning van het kunstenaarsechtpaar Henriëtte en Richard Roland Holst. De Holsten gaven voor de bouw van dit huis opdracht aan de architect H.P. Berlage, die er een niet al te oorspronkelijke opzet aan gaf. Het huis is na een brand in 1964 overigens opnieuw opgebouwd.

Verder over de Oude Drift. Vlak voor de Naarderstraat kondigt zich het straatje 'Bij de Toren' aan. Je kunt die naam letterlijk nemen, want de straat loopt naar de uit 1521 daterende Nederlands Hervormde Kerk.

We lopen de Naarderstraat uit, rechtsaf de Burgemeester Van Nispen Sevenaerstraat in, die uitkomt op de Hilversumseweg. Een halve kilometer verder, onder het viaduct (makkelijker is het tunneltje dat links ligt), kom je op de gemeentelijke begraafplaats. Daar komen we veel van de namen tegen die Laren zijn artistieke faam hebben bezorgd. De meeste graven van kunstenaars bevinden zich in het oude deel, direct links van de aula. Hier liggen Wally Moes en haar generatiegenoten de schilders Douwe Komter, Co Bremer, de gebroeders Jacob en Willem Dooijewaard, Evert Pieters en Cornelis Vredenburgh. Verderop ook de onlangs overleden filmer Bert Haanstra, niet ver van musicus Guus Jansen (1911-1990) en schilder Otto B. de Kat (1907-1995). De naam van Vincent van Gogh verwijst natuurlijk niet naar de beroemde schilder, die zijn laatste rustplaats in het Franse Auvers-sur-Oise vond.

Na de begraafplaats lopen we terug naar de Hilversumseweg waar aan de rechterzijde de Sint Jansstraat ligt. De eerste straat links is de Engweg, met op no. 13 het huis 'De Veldmuis'. Hier woonde van 1920 tot 1928 de schrijfster Carry van Bruggen. In die tijd schreef ze haar beroemde jeugdherinneringen in 'Het huisje aan de sloot'. Op het einde van de Engweg staat op no. 2a het opvallende huis (een ontwerp van A.J. Kropholler) van de beeldhouwer Joseph Mendes da Costa, waar later ook de kunstenaars Han Wezelaar en Kees Schrikker hebben gewerkt.

Een markant herkenningspunt op de hoek van de Engweg en de Molenaar is de Laarder Molen, een 'binnenkruier', wat voor een korenmolen tamelijk ongebruikelijk is. Loop de Molenaar in, en sla aan het eind bij de T-kruising linksaf, de Klaaskampen in. Langs aardige antiek- en kunstwinkels kom je uit bij de Brink, het zo landelijk aandoende hart van Laren. Tot eind jaren zeventig stond hier het befaamde Hotel Hamdorff, voordat het ten offer viel aan de slopershamer. De weg naar het Singer Museum staat duidelijk aangegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden