TAAL

Een boer kan behalve een (land)bouwer ook een buur zijn

Beeld anp

Hoewel er sinds de vroege Middeleeuwen al agrariërs in onze contreien zijn, is het woord boer nog relatief jong. In de Middeleeuwen heette een landbouwer een akkerman, dorper of dorpman, huisman, landman, veldman of simpelweg een kerel. 

Met dat laatste woord werd destijds in het algemeen iemand van lage geboorte bedoeld, maar meer in het bijzonder een plattelandsbewoner.

In de late Middeleeuwen ontstonden de woorden gebuur en geboer. Gebuur is afgeleid van buur, dat aanvankelijk, in het Middelnederlands, woning, klein huis of schuur betekende en dat op zijn beurt teruggaat op een oud werkwoord voor bouwen (construeren óf het land bewerken) en wonen.

Met dat Middelnederlandse woord buur in de betekenis woning zijn trouwens ook plaatsnamen als Buren, Pieterburen en Siddeburen gevormd.

Klankwettig is buur de standaardtalige vorm van boer, maar om onbekende reden is de oorspronkelijke oostelijke dialectvorm boer niet gestandaardiseerd.

Basisbetekenis

Sommige etymologen veronderstellen dat onze voorouders, wellicht vooral de geletterde lieden in de steden, behoefte hadden aan verschillende woorden voor enerzijds landbouwers (boeren) een anderzijds buurmannen en -vrouwen (buren). Kijk je naar de basisbetekenis van het woord boer, dan werden daarmee – vooral vanuit stedelijk perspectief – in eerste instantie de mensen bedoeld die als buren op het platteland wonen.

Stedelingen keken vroeger nogal eens neer op de destijds ongeletterde agrarische plattelandsbevolking. Dat verklaart waarom boer in de 17de eeuw courant werd als scheldwoord, vooral ter aanduiding van domme of onbeschaafde mensen. 

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Heeft u een taalvraag? Mail dan naar tdb@taalbank.nl

Lees hier meer afleveringen van de taalrubriek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden