Review

Een boek over Fischer en een boek van Timman

Oud-wereldkampioen Bobby Fischer blijkt nog tijdens zijn leven al een mythische figuur te zijn. Nadat hij in 1972 in Reykjavik op de toenmalige wereldkampioen Boris Spassky de wereldtitel had veroverd, had hij iets gepresteerd dat voor onmogelijk werd gehouden. In zijn eentje versloeg hij het gehele sovjetsysteem, een ongekende prestatie. Maar Fischer verdween spoorloos, hij raakte twintig jaar geen schaakbord aan. Lange tijd zat hij ondergedoken, slechts enkelen konden toenadering zoeken.

Toen hij na al die tijd te voorschijn kwam om opnieuw een match tegen zijn vorige rivaal te spelen, kreeg hij het aan de stok met de Amerikaanse autoriteiten. De match werd gespeeld op het Servische eiland Sveti Stefan, terwijl er een internationale boycot tegen dat land was. Fischer had hier lak aan en spuugde openlijk voor de tv op de officiële documenten, waardoor er een arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd werd. Sindsdien is hij voortdurend op de vlucht en werd hij getraceerd in landen als Hongarije, de Filippijnen, of Japan.

Dit is in een notendop het fascinerende verhaal van 'De dolende koning' dat verteld wordt in de documentaire van de NOS waarover onlangs een boek verscheen. Documentairemaker Kees Jongkind en Hans Böhm zijn de drijvende krachten achter het meeslepende relaas dat in het boek wordt gepresenteerd. In korte interviews met zeer aansprekende figuren in de schaakwereld wordt een beeld geschetst van de voormalige wereldkampioen. Bijna iedereen die ondervraagd werd, onder wie Viktor Korchnoi, Jan Timman, Anatoly Karpov en Sofia Polgar, is vol bewondering over het schaakgenie Fischer.

Maar men spreekt vol huiver over het schizofrene karakter van de oud-wereldkampioen. Fischer lijkt te zijn verworden tot een antisemiet, die leidt aan achtervolgingswaanzin en pleinvrees. Tenminste, dat is het beeld dat naar buiten gebracht wordt door de mensen die hem de laatste jaren hebben ontmoet. Bijna iedereen is het erover eens dat de meest geniale schaker op deze aardbol rijp is voor een psychiatrische inrichting.

Jan Timman heeft ondertussen ook niet stilgezeten. Als hoofdredacteur van het New in Chess-magazine heeft hij zich de laatste tijd gestort op het ontwikkelen van een nieuwe serie leerboeken getiteld 'Schaken met Jan Timman'. Nadat zijn eerste deeltje 'De kracht van het Paard' goed was ontvangen, werd met grote interesse gewacht op de tweede pennenvrucht van zijn hand.

Deze maand verscheen 'De macht van het loperpaar', waarin Timman haarfijn uit de doeken doet waarom twee lopers soms zo sterk kunnen zijn. Aan de hand van een zorgvuldige selectie van partijen probeert Timman de door hem geformuleerde wetmatigheden van het loperpaar op illustratieve wijze toe te lichten. Daar is hij uitstekend in geslaagd. Hoewel de titel van het boek anders doet vermoeden, geeft de auteur ook aan in wat voor type stellingen het loperpaar het moet afleggen tegen loper plus paard of tegen twee paarden. De enige kritiek is dat op de flaptekst wordt vermeld dat niet alleen de enthousiaste beginner, maar ook de gevorderde clubschaker veel plezier kan beleven aan het boek. Ik zou eerder zeggen dat de beginner hier beter niet aan kan beginnen, maar dat vooral de ver gevorderde schaker gebaat is met dit boek, aangezien stilzwijgend wordt uitgegaan van een meer dan gemiddeld positioneel inzicht van de naspelende lezer.

De thema's uit beide boeken worden geïllustreerd door het volgende fantastische fragment:

R. Byrne - Fischer,

New York 1963.

(Zie diagram 1)

Fischer komt in deze stelling met een briljante combinatie.

15. ... Pxf2! 16. Kxf2 Pg4+ 17. Kg1 Pxe3 18. Dd2 Pxg2! De witspeler had uitsluitend rekening gehouden met 18. ... Pxd1 19. Txd1, maar na met de tekstzet start zwart een onweerstaanbare aanval, waarin het zwarte loperpaar de hoofdrol speelt.

19. Kxg2 d4! Een sterk pionoffer.

20. Pxd4 Wit moet slaan, omdat anders een van zijn paarden blijft hangen.

20. ... Lb7+ 21. Kf1

(Zie diagram 2)

Andere zetten helpen evenmin, zoals Fischer in zijn ongeëvenaarde boek 'My sixty memorable games' aantoont:

1) 21. Kg1 Lxd4+ 22. Dxd4 Te1+! en zwart wint materiaal;

2) 21. Kf2 Dd7! 22. Tac1 Dh3 23. Pf3 Lh6! 24. Dd3 Le3+ 25. Dxe3 Txe3 26. Kxe3 Te8+ 27. Kf2 Df5! en zwart wint.

21. ... Dd7!! Een formidabele zet, die verdere tegenstand overbodig maakt. Byrne gaf op omdat hij inzag dat na 22. Pdb5 Dh3+ 23. Kg1 Lh6 de witte stelling ineenstort. Essentieel is nog de variant 22. Df2 Dh3+ 23. Kg1 Te1+!! 24. Txe1 Lxd4 met winst voor zwart. (0-1)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden