Een boek als lekker ding

Boekrecensenten beoordelen een boek op zijn inhoud, zelden op zijn vorm. Een uitzondering hierop vormt de jaarlijkse uitverkiezing van De Best Verzorgde Boeken, die dit jaar voor de vijftigste keer werd gehouden.

Er zijn veel overbodige uitverkiezingen en prijzen, maar deze heeft volledig bestaansrecht, omdat de uitverkiezing van De Best Verzorgde Boeken niet alleen een waardering is voor ambachtelijkheid en liefde voor het vak, maar ook een verband legt tussen vorm en inhoud. Maar welk?

Ik ging thuis eens voor de boekenkast staan om te zien welke boeken mij nu het meest bekoorden – om hun vorm. Mijn persoonlijke Best Verzorgde Boeken bleken een dikke paperback van Querido (’Verzameld Werk’ van Maria Dermoût) en een oud gebonden boek van Loghum Slaterus (’De Tijgerkat’ van Giuseppe Tomasi di Lampedusa) te zijn, en een fotoboek (met cd!): ’Play’ van de Rotterdamse fotograaf Carel van Hees. Maar heel hoog sloeg ik mijn jurykwaliteiten niet aan, want ook als ik er goed over nadacht, dan nog kon ik niet precies bedenken waarom ik deze keuze maakte, behalve dan dat deze boeken mij een bijna fysiek welbehagen bezorgden.

In alle discussie over de verdwijning van het papieren boek ten gunste van zijn digitale variant, blijft dit toch een onvervangbare waarde van het gedrukte boek: het voelt, het weegt – je kan het strelen, je kan het ruiken. Een boek is naast een esthetische, ook een tactiele, fysieke ervaring. Een mooi uitziend boek is ook lekker. Toch?

Nou, het vergaart ook stof. Het vreet ruimte. En het behoort net als de krant tot de dode bomen media. Het is oude techniek. Ik bezocht in Amsterdam de opening van de expositie van de Best Verzorgde Boeken en er waren veel ontwerpers en mensen uit het boekenvak. „Is dit nu een bijeenkomst van dinosauriërs?”, vroeg ik een collega die er verstand van heeft. „Ja”, zei ze. Ook zij zag een uitstervend gilde.

We liepen langs de boeken, haaks op de wand gemonteerd in een box van plexiglas, als kostbare kleinoden. Ik bladerde door de catalogus, zelf al een kleinood, met z’n softe, geplastificeerde witte kaft en las daarin de juryrapporten. Genoemd werden bij elk boek de uitgever, de ontwerper, de drukker, de binder, de lettertypes, de materialen, de bindwijze, het papiergewicht van omslagen en schutbladen. Maar iets maakt uit die mix dat ene, perfecte boek, dat boek dat die onweerstaanbare fysieke werking heeft.

Ik koos hier, bij deze rubriek, voor ’Snijpunt’, een roman van Nelleke Noordervliet, met een omslag van Tessa van der Waals en binnenwerk van Suzanne Beijer. Dat rood, dat zwart, die letter, daar is die mix, die moet je voelen, in je handpalm dragen. Maar eigenlijk, denk ik, is het meer dan fysieke ervaring alleen. De vorm verleent de inhoud leven, een lijf. Een gezicht, een rug.

Die ruggen in onze kast zeggen iets van ons eigen bestaan.

Dat boekenvak is misschien vitaler dan ik dacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden