Een blik achter de Braziliaanse 'beleza' Verlamde winkelwagens en overbeladen vrachtfietsen symboliseren land in crisis

Fraai VERPAKTE KRITIEK Hedendaagse kunst is in Brazilië net zo veelzijdig als in Nederland. In Amersfoort en Den Haag is werk kunstenaars uit het Zuid-Amerikaanse land te zien op drie tentoonstellingen. Rode draad is lichtvoetig gebrachte maatschappijkritiek.

Sporters die het erepodium beklimmen tijdens de Olympische Spelen in Brazilië zijn gewaarschuwd: het kan zomaar instorten. Het gebeurde al met een deel van een olympisch fietspad. Op de tentoonstelling 'Brasil, Beleza?!' in museum Beelden aan Zee in Scheveningen stelt kunstenares Lais Myrrha de bouwkundige rampen aan de kaak die zich - ook voor de Spelen al - geregeld voltrekken in dit land, onder meer als gevolg van speculeren met onroerend goed. Bij de opening van de expositie zag haar olympische ereschavot er onberispelijk uit. Het leek gemaakt van solide beton, het materiaal dat het modernisme een gezicht gaf in Brazilië. Maar al snel verschenen er barsten en begon het af te brokkelen. Myrrha gebruikte geperst cementpoeder, waardoor het langzaam verpulvert, tot een metaforische protestpodium tegen de Olympische Spelen. Een ode aan de instabiliteit noemt ze het zelf, ook met een knipoog naar de recessie en politieke onrust.

Veel kunstenaars op deze tentoonstelling werpen een blik achter de façade van de beleza - het Portugese woord voor schoonheid - van Brazilië. Maar hun stekeligheden hebben een verleidelijke, lichtvoetige of ironische verpakking. Loodzwaar wordt het nooit. Héctor Zamora belaadt Braziliaanse vrachtfietsen zo zwaar met bakstenen dat ze dreigen om te vallen. Laura Lima vervangt het zitgedeelte van rolstoelen door iconische stoelontwerpen van onder meer Le Corbusier, Rietveld en Eames. Met twee aan elkaar gelaste winkelwagens die allebei geen kant uit kunnen, werpt Marcelo Cidade de vraag op: waar gaat het naartoe met Brazilië?

Sonia Gomes maakt van oude lappen textiel beeldschone, grillige sculpturen die doen denken aan lianen in het oerwoud. Een paar stappen verder heb je met een 3D-bril echt het gevoel dat je in de Braziliaanse jungle staat. Voor nog meer 'oerwoud' moet je naar het Lange Voorhout in Den Haag, waar Brasil, Beleza?! een vervolg krijgt. Hoe aantrekkelijk en toegankelijk een expositie in de open lucht ook is, goed onderhoud is wel essentieel. Daar schort het aan. Dat er bierblikjes in de kunstwerken belanden en dat jongeren blowen in de Copacabana-strandstoelen tussen de palmen, alla.

Maar het wordt een ander verhaal als het (spiegelende) effect van een kunstwerk door viezigheid totaal verloren gaat. Dat is het geval met het bootje dat niet in een groene zee van bladeren 'dobbert', maar in een bruinige smurrie. Het paradijselijke tafereel dat Valeska Soares voor ogen stond, is daardoor onbedoeld ook een kritisch statement geworden: over de milieuvervuiling in Brazilië en de erbarmelijke kwaliteit van het olympische zeilwater in Rio.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden